De veertiende editie van de Dikke Van Dale is uit, met 9000 nieuwe woorden. Goed nieuws voor de uitgever en voor liefhebbers van de Nederlandse taal. Zeker in een tijd waarin bijna alle nieuwe managementbegrippen uit het Angelsaksisch taalgebied komen, van Business Process Redesign tot Critical Success Factors. Gelukkig hebben wij voor een schema van een organisatie nog een mooi Nederlands woord: organigram. Of is het toch organogram?
Wellicht dat u er ook weleens problemen mee heeft, met die overvloed aan Angelsaksische woorden in de management-literatuur. Gelukkig wordt bij succesvolle concepten vaak getracht vertalingen te maken. En gelukkig zijn er ook nog mooie ‘Nederlandse’ woorden, zoals organigram of organogram. Weliswaar ook leenwoorden, maar toch. Vreemd is echter dat beide woorden tijdens seminars worden gebruikt. Het lijkt er soms op dat er ‘ scholen’ zijn die menen het juiste woord te hanteren. Maar is dat wel juist?
Tot zo’n tien jaar geleden was het zelfs de ‘ Dikke Van Dale’ niet duidelijk welk van beide woorden het meest geschikt was om een structuur van een organisatie aan te duiden; organigram of organogram. Zo was in vertaalwoordenboeken wel het woord organogram opgenomen, maar niet organigram, terwijl in het Nederlandse woordenboek beide begrippen voorkwamen. Navraag bij de redactie van de Van Dale leverde toen de volgende reactie op: beide begrippen zijn juist, maar organigram is te prefereren. Het woord organogram wordt namelijk ook gebruikt om een schematische beschrijving van de bouw en de ligging van de organen te gebruiken. Beide begippen mogen dus worden gehanteerd, maar organigram verdient de voorkeur om verwarring te voorkomen. Zeker indien een lezing wordt gehouden voor ziekenhuismanagers en chirurgen!
Maar hoe zit het dan met de voor managers ‘ o zo bekende kritieke of kritische succes factoren. Het uit de Amerikaanse literatuur komende ‘ critical success factors’ wordt naar mijn mening nog steeds veelvuldig onjuist vertaald. Het moeten volgens mij kritieke succesfactoren zijn, niet kritische succesfactoren. Naar mijn mening is een situatie kritiek en een mens kritisch. Vandaar mijn keuze. Probleem is, heb ik gelijk? Want tijdens seminars worden beide versies gebruikt. Een tweede vraag is, kent u woorden, concepten of begrippen waarvan u zegt: dat moet anders worden vertaald of gebruikt? Of begrippen uit de Engelstalige literatuur waaraan u zich ergert? Stuur ze mij en ik zal er spoedig op terug komen.
Tags: organigram, organisatieschema, organogram
7 Reacties
Ook de Dikke Van Dale is veranderlijk…… Sommige woorden verdwijnen en andere woorden ontstaan en verdwijnen misschien ook weer. Waar die woorden uit ontstaan maakt mij persoonlijk niet zoveel uit, zolang iedereen het over hetzelfde heeft. En juist daar gaat het vaak mis.
Is het gebruik van termen functioneel of dysfunctioneel, dat is waar het mij om gaat. Globalisering vind ik bijvoorbeeld een woord dat gewoon zo gebruikt mag worden. Bij het beter Nederlandse woord ‘mondialisering’ moeten, denk ik, een groot aantal mensen alleen maar langer nadenken, is dysfunctioneel. (Alhoewel ik niks tegen ‘nadenken’ heb.)
Zolang mensen elkaar goed begrijpen is de communicatie wat mij betreft in orde……. Dan rest de vraag ‘wanneer begrijpen mensen elkaar goed genoeg’?
Het is soms maar net hoe vaak een woord wordt gebruikt, denk ik. Neem een woord als “hoeveelheid”. Je zou toch denken dat het bij hoeveelheid om materie gaat. Maar hoe vaak ik de laatste tijd al over bijvoorbeeld “een hoeveelheid mensen” hoor. Je zou toch denken dat hier een “aantal” beter gekozen is.
Zo wordt vervolgens weer “een aantal” als meervoud gezien.
Een aantal woorden of begrippen wordt nu eenmaal door een aantal mensen verkeerd gebruikt, maar met een hoeveelheid water erbij smaakt de wijn minder zuur.
Groeten van Joke
Het woord “managen” is wat mij betreft het voorbeeld. Lng geleden had ik hier nog de associatie “leiding geven” bij; tegenwoordig valt alles keurig op zijn, of haar…?, plaats: managen is gewoon niets anders dan beheersen, regelen, controleren en heeft niets meer met leiding geven te maken. Kent iemand een manager met “kloten”, die visie uitstraalt en commitment? Zie ook de stelling van deze week op http://www.regelzucht.nl. Succes, Hans
Wist u dat Nederland een genootschap rijk is dat zich inzet tegen (te veel)leenwoorden in het Nederlands en het “verengelsing” van onze taal? http://www.ampzing.nl
Groet, Carla
<p>Dank voor de eerste reacties op dit artikel. Het is duidelijk dat het onderwerp leeft. Wat mij altijd opvalt is dat begrippen overgenomen uit het Amerikaans/Engels, het tot mijn ontstentenis bij klanten vaak beter doen dan de vergelijkbare Nederlandse woorden. Hoe zou dit komen en is er wat tegen te doen? Overigens, een bekend purist en voorvechter van de Nederlandse taal is Jan Mulder. </p>
Een late reactie:
ik werk veel met de filosofie en methodiek van Appreciative Inquiry (inderdaad, een prachtige Amerikaanse term), die in het Nederlands vertaald wordt als waarderend onderzoeken.
Waar ik tegen aan loop, is dat veel termen in het Engels kort en krachtig de essentie bevatten, terwijl de vertaling in het Nederlands vaak tot langere omschrijvingen leidt of tot termen die minder krachtig of ‘to the point’ (excusez le mot) lijken
Enkele voorbeelden:
‘Strength based organizations’ = ?
‘Life giving force’ = levenskracht (dit is een mooi woord)
‘Provocative propositions’= uitdagende stellingen
‘Wall of Wonder’ = wondermuur (?)
‘quick scan’
‘storytelling’ = niet hetzelfde als verhalen vertellen
Ook de fasering van een AI proces (deze term is zo ingeburgerd bij degenen die zich met waarderend onderzoeken bezighouden, dat een afkorting als WO alleen maar tot onbegrip en spraakverwarring zou leiden) is lastig te vertalen. De 4-D cycle (Definition – Discovery – Dream – Design – Destiny) wordt in het Nederlands wel geformuleerd als de 5-V’s: Verkennen – Vertellen – Verbeelden – Vernieuwen – Verwezenlijken. En toch zijn de originele termen voor mij sterker en accurater dan de Nederlandse vertaling.
Ronald van Domburg – Play to Change
Globalisering natuurlijk! Dat moet zijn: mondialisering. Tot mijn verbazing staat overigens in diezelfde ‘Dikke’ dat beide aanduidingen mogen. Onzin natuurlijk. Maar blijkbaar wordt de oppervlakkigheid van managementjargon zelfs in officiele boeken maar geaccepteerd. Zal wel de marktwerking zijn.