Waanzinnige bonussen. Uitbuiting van arbeiders. Een neiging naar arrogant gedrag. Er zijn bankiers voor minder aan de schandpaal genageld. Toch heb ik het hier niet over de financiële sector, maar over Apple. U weet wel, dat hippe bedrijf, dat revoluties heeft ontketend in de computer-, muziek- en mediabusiness. Dat producten maakt waar voor consumenten gillend dagenlang voor winkeldeuren liggen. Waarom pikken we stuitend gedrag wel van Apple en  niet van de financiële sector?

Laten we de feiten eens op een rijtje zetten. Oprichter en CEO Steve Jobs is nauwelijks dood en begraven of de nieuwe topman van Apple, Tim Cook, krijgt 1 miljoen aandelen in het bedrijf om hem enkele jaren aan het bedrijf te binden.  Dat komt momenteel neer op een bonus ter waarde van meer dan 383 miljoen dollar (264 miljoen euro). Zou hij niet ook hebben bijgetekend voor de helft? Mist Apple hier niet een belangrijke trend van de laatste jaren, namelijk dat perverse bonussen tot het verleden behoren?

Dan de onderneming in China waar Apple haar producten in elkaar laat zetten, Foxconn. De horrorverhalen over de arbeidsomstandigheden en de lage lonen aldaar zijn niet van de lucht. Het heeft zelfs geleid tot een hoog zelfmoordpercentage onder de medewerkers. De oplossing van Foxconn hiertegen, naast een beetje extra geld? Het spannen van vangnetten!

Wie denkt dat Foxconn dankzij alle negatieve publiciteit en hopelijk wat ‘opbouwende kritiek’ van Apple tot inzicht is gekomen, vergist zich. Oprichter Terry Gou heeft nog onlangs aan zijn topmanagement een presentatie laten geven door een dierentuin-manager. Hij is namelijk van mening dat zijn 1 miljoen werknemers het best zijn aan te sturen als dieren. Over rotte appels gesproken.

Het ergste is naar mijn mening nog dat dit allemaal in schril contrast staat met wat Apple zelf zegt over het naleven van de hoogste standaarden in de business t.a.v. social responsibility van haar leveranciers! Mooie woorden, netjes opgeschreven, papier is tenslotte geduldig. Ondertussen worden 1 miljoen werknemers, waarvan een belangrijk deel Apple producten in elkaar sleutelt, vernederd en uitgebuit. Zou CEO Cook ook op dit onderdeel worden beoordeeld? Dat is tegenwoordig namelijk wel gebruikelijk, zelfs in de financiële sector. Waarom niet alle 1 miljoen medewerkers van Foxconn $ 200,– geven als bonus als dank voor hun inzet voor Apple? Dat is veel geld in China, en dan heeft Tim Cook nog altijd de helft van zijn bonus over! Dat zou nog eens een social responsibility statement zijn! Nu is de Apple verklaring niet meer dan een verzameling loze woorden.

Er lijkt meer aan de hand bij Apple dan we durven, of is het gewoon willen, toegeven. We willen tenslotte allemaal de laatste I-pod, I-pad of I-phone.  Als de nieuwe I-Phone het door de stalen behuizing qua ontvangst minder lijkt te doen dan verwacht, vertoont het bedrijf in eerste instantie arrogant en monopolistisch gedrag door de schuld te geven aan de consument. Precies datgene wat je totaal niet van een hip en modern bedrijf verwacht. Pas na veel kritiek ruilt Apple de apparaten om of biedt een beschermend hoesje.

Gek eigenlijk, dat wij ons totaal niet druk maken over het gedrag van Apple, maar bij vergelijkbaar gedrag van bankiers wel tegen het plafond vliegen. Apple vergelijken met bankiers laat ons een aantal dingen zien. Ten eerste dat het gedrag van de mensen behoorlijk krom kan zijn. Als het in ons voordeel is en we krijgen er een mooi hebbedingetje voor terug, dan maakt het niet uit of men apparaten of kleding in elkaar laat knutselen door kinderen of uitgebuite ‘slaven’. Kritiek verstomt dan snel. Zelfs als tegelijkertijd de topman een paar honderd miljoen bonus krijgt.  Bij vergelijkbaar gedrag van banken wordt het luchtbed al opgepompt en de tent en slaapzak al klaargelegd.

Het tweede en wellicht belangrijkste punt is dat de bancaire wereld zeer gereguleerd is, waardoor er weinig concurrentie is. En als het misgaat, staat de  overheidssteun klaar. Als het goed gaat daarentegen, ontvangen managers, die zelf geen risico lopen als ondernemer, stevige bonussen. Dat zet kwaad bloed, want overheidssteun voor Apple, dat is echt een brug te ver.

Apple vertoont gedrag dat sterk begint te lijken op dat wat we eerder zagen bij bedrijven als Kodak, Philips, IBM en Microsoft. En op dat van de financiële sector! De oorzaak van de neergang ligt zelden in de laatste fase van het bedrijf, maar juist in de meest succesvolle periode, op het moment dat monopolistisch gedrag wordt vertoond. Juist daarom moet Apple NU intern ingrijpen! Want hoe smakelijk en verleidelijk de Apple’s er uit mogen zien, overmoed ligt op de loer. Dat weten we al sinds Adam en Eva.

Mijn adviezen aan de CEO en medewerkers van Apple:

1. Walk Your Talk, maak serieus werk van social responsibility en reken de CEO hier ook op af. Zorg voor betere werkomstandigheden bij je (belangrijkste) leveranciers. Haal anders je business weg. Je kan je niet blijven verschuilen achter het mantra dat hier sprake is van ‘een toeleverancier’ en een ‘groeimodel’. Wie is nu van wie afhankelijk? Die bonus voor Cook, waarom die niet 50/50 delen met de medewerkers van Foxconn? Dat zou nog eens een social responsibility statement zijn!

2. Schudt de medewerkers wakker, want arrogantie ligt op de loer. De Android van Google/Samsung et cetera werkt, uit eigen ervaring, echt lekkerder dan de I-phone. Betere ontvangst, sneller, lichter. Voor je het weet, verkoop je alleen nog maar licenties, zie Kodak.

3. Vergeet niet waar jullie vandaan komen. Ook Apple was midden jaren negentig op sterven na dood en moest gered worden. Reddende engel toen? Bill Gates! Enige nederigheid is dus op zijn plaats.

Op zich is er niets nieuws onder de zon. Bedrijven komen en gaan. Wie een Fortune 500 uit de jaren vijftig van de vorige eeuw bestudeert, zal wellicht nog maar 25% van de opgenomen bedrijven herkennen (N.B. er stonden toen bedrijven in de top 500 met een omzet van minder dan$ 50 miljoen!). De rest is failliet gegaan, opgegaan in grotere entiteiten of gewoonweg ingehaald door andere markten en ondernemingen. We hoeven maar naar de ondergang van Saab, Rover  en vele andere automerken te kijken om te zien hoe snel het kan gaan.

Toch is de teloorgang van Eastman Kodak een schoolvoorbeeld voor een onderneming die de boot heeft gemist en daardoor in een situatie is terechtgekomen van waaruit geen redding meer mogelijk lijkt. Met een beurswaarde van nauwelijks $ 220 miljoen is Kodak geen bedrijf met toekomst meer. De oorzaken zijn divers. Er is een aantal bekende en minder bekende te noemen, zoals altijd eigenlijk wel. In essentie valt het management door de mand, bleken adviseurs niet te helpen, was er sprake van een noodzakelijke quantum-leap die onmogelijk was te maken en nog zo wat ‘usual suspects’.   Natuurlijk, het bedrijf kon moeilijk zijn waardevolle drukprocessen gaan kannibaliseren door over te stappen op digitale fotografie, een proces dat vele malen minder rendabel is. En zeker, het management heeft enkele pogingen ondernomen om te diversificeren, zoals in de farmaceutica. Maar alles leek gedoemd.

Een van de oorzaken die ook wordt genoemd is de locatie van het hoofdkantoor van het bedrijf, Rochester. Echt zo’n stad die helemaal leeft van een bedrijf, zoals zeg maar Trollhättan in Zweden helemaal leefde van Saab. Een dergelijke vestigingsplaats leidt echter ook tot een zekere bijziendheid van het management. In een dergelijke stad is geen concurrentie te zien, in geen velden of wegen. Het maakt zelfgenoegzaam, lui, en snel tevreden. ‘Wie doet ons wat’?

Opmerkelijk in het artikel van The Economist is de vergelijking met Fujifilm, een Japans bedrijf dat de transformatie wel succesvol heeft kunnen volbrengen.  Ik moest zelf ook denken aan Philips, een bedrijf dat tenslotte ook op de rand van de afgrond stond begin jaren negentig. En stap voor stap de transformatie heeft gemaakt van een technologiebedrijf met tientallen units naar een focus op drie, vier hoofdactiviteiten, waarvan medical naast verlichting wel de bekendste is. De oude cash-cow proberen te optimaliseren (Verlichting), de verliesgevende activiteiten zoveel mogelijk uitbesteden (consumenten-elektronica) en investeren in nieuwe en winstgevende markten als medische sector en high tech (ASML). Knap werk, als je dat vergelijkt met de wijze waarop Kodak zijn eigen grafschrift lijkt te hebben gefotografeerd.

Het is de kunst de levenscyclus van producten en bedrijfsonderdelen te verlengen of dusdanig te verlengen tot dat nieuwe cycli zijn gevonden waarin geïnvesteerd kan worden. Dat is het management van Kodak de laatste 12 jaar niet gelukt. De Kodak-case zal de komende jaren breed worden uitgemeten in de management-literatuur. Zonder twijfel zijn hieruit voor innovators, manager, consultants en bedrijven aan het eind van de levenscyclus belangrijke lessen te trekken.

Met dank aan de Twitter van Willem Scheepers!

Zie ook diens ManagementPro.

12. Weird ‘ Al’ Yankovic

De bekende parodist uit Amerika (Eat It) trad voor het eerst op het continent op. Dat deed hij met verve, je kan niet anders dan glimlachen bij zijn vaak kolderieke acts. Zeker niet als je plots backstage 6 rabbi’s voorbij ziet komen. Paradiso

11. Janelle Monae

Nieuwe R&B ster moet nog wat meer focus krijgen. Het talent heeft ze, iets strakker en wat meer repertoire en het komt helemaal goed met deze bijzondere zangeres. Melkweg

10. New Cool Collective

Al achttien jaar een vaste waarde in het Nederlandse clubcircuit; hoe is het mogelijk dat deze Jazz-Big band-Funk-Pop- Rock top-band uit Amsterdam nog zo onbekend is bij veel managers, dat is echt een van de grote raadsels van deze tijd. Benjamin Herman en zijn mannen maken er altijd een feestje van en als ze na 2 uur klaar zijn denk je ‘dit mag nog wel 2 uur door’. Melkweg.

9. The Horrors

Door velen, vooral in Engeland, gezien als de beste en in ieder geval hipste  live band van dit moment. Dat hoorde ik er nog niet aan af, al werd er goed gespeeld en vooral gezongen. Denk aan Echo & The Bunnyman, Gothic, rock et cetera. Budapest, Durer Kert.

8. The Cult

Oudgedienden, ook wat classic rock in de lijst, maar waarom niet, Het mag dan niet verrassend zijn, de band klinkt wel heel strak en rockt als vanouds. Zorgt gewoon voor een prima avond die dot verlangen naar begin jaren negentig.

7. Thin Lizzy

Ook oud-gediend en natuurlijk zonder grote roerganger Phil Lynott. Toch was het erg goed en met drie oud-leden ook goed bezet. Dit doet weer terugverlangen naar eind jaren zeventig! Geeft alleen maar aan hoe goed de band MET Phil Lynott geweest moet zijn. Paradiso

6. Arctic Monkeys

Niet een nummer van  deze groep in de top 2000, moeten we dat dan nog serieus nemen? De beste Britpop-band van de afgelopen jaren speelt altijd goed, blijft vernieuwend en is gewoon heel goed. Het had wel iets spannender gemogen dit keer, want het gevaar van teveel routine sijpelt wel een beetje in de band. Maar wat een band…..

5. Bintangs

De glorie van Beverwijk en IJmuiden. Vijftig jaar op de buhne, dat werd gevierd in het land en in Paradiso ging het dak eraf. Culthelden in Noord-Holland, en de jaren zestig herleefden ook in 2011. Verrassend goed en ruig, denk aan The Stones voordat ze inzakten.

4. Gem

Wellicht de leukste band van Nederland, helemaal gecentreerd rondom Maurits Westerik, het talent dat zonder twijfel in de eerste ronde zou worden weggestemd bij The Voice of Holland. Waarom dit talent zijn kunsten moet vertonen in de kleine zaal van Paradiso, is wederom een van de grote raadsels van het leven. Nieuwe cd ‘Hunters Go Hungry’ is waarschijnlijk de beste cd uit Nederland van 2011.

3. Moke – Theatershow

Met angst en beven ging 1minutemanager kijken bij de Theatershow van de Britpopband uit Amsterdam, maar wat een verrassing was dit. Geen mannen op een krukje met een suf accoustisch setje en een babbeltje, maar een frisse show met onverwachte covers, geweldige beelden, uitstekend gemusiceerd door band en strak gezongen door frontman Felix Maginn.  Regisseur Titus Tiel Groenstege haalde het beste uit de mannen naar boven. Moke’s versie van ‘The Show Must Go On’ van Queen zal mij nog lang heugen. Zaandam, Theater.

2. Anna Calvi

Door Muziekblad Q de beste act van dit moment genoemd, en verdraaid, ze hebben gelijk. Denk aan Florence & The Machine maar dan ingetogener. Zeer indrukwekkend wat deze dame na pas een  succesplaat laat zien. Tip voor de toekomst.

http://www.guardian.co.uk/music/video/2011/feb/10/anna-calvi-live-session-blackout

1. Afrika

Wellicht een vreemde nummer 1, want het is dit jaar een verzameling van bands uit Afrika geworden die zijn weerga niet kent. Bijna elke maand was er wel een top-artiest op een van de Nederlandse podia te beluisteren en ze waren bijna allemaal top. Wat te denken van Seun Kuti & Egypt 80, inderdaad de zoon van Fela Kuti, die met diens oude band een stomend optreden verzorgde. Een aantal jaar geleden voor een zaal met maximaal 400 toeschouwers, nu was de zaal bijna uitverkocht. Let op, dit gaat de komende jaren vaker gebeuren met bands uit Afrika, beter vind je namelijk niet, hoezeer een Nederlands equivalent als Jungle By Night ook zijn best doet. De musical Fela! in Carre was ook van ongekende schoonheid, de organisatie mistte helaas de marketingkracht van Joop van den Ende, maar wat hebt u een geweldige musical gemist die alles wat in Nederland wordt geproduceerd in de schaduw stelde: qua zang, qua dans en qua band (het New Yorkse Antibalas). Ook een fantastische (Nederlandse hoofdrolspeler, duidelijk te groot voor Nederland). Ook goed de oudere zoon van Fela, Femi, maar die is een beetje over zijn hoogtepunt. Ongekend goed waren echter Staff Benda Bilili, wellicht heeft u ze in enkele Nederlandse programma’s gezien. Ook wel de rollator-rockers uit Afrika genoemd. Over ouderdom gesproken, nog mooier vond ik de compleet vergeten band Orchestre Poly-Rythmo de Cotonou, dat was een ongekend swingende avond in het MC theater van de band die na zo’n 30 jaar weer bij elkaar is gekomen en met succes voor het eerst buiten Afrika toert. Afsluitend de woestijnblues van Tinariwen, ook zo’n 4 jaar geleden voor halfvolle zalen, maar nu bijna uitverkocht. Kwaliteit spreekt zich toch rond, en voor Afrikaanse bands, die het uiterst moeilijk hebben (Free Record Shop stopt met ‘achteruitzingende Afrikaanse artiesten’, aldus woordvoerder, zie hier de vervlakking van Nederland in een zin). Afsluitend: De Afrikaanse muziek is, tegen alle verdrukking in, bezig aan een opmerkelijke opmars. Mis dit niet! 1minutemanager was er vroeg bij, maar geeft deze groepen graag een groter publiek.

Het komend jaar staan alweer enkele mooie optredens gepland: wat dacht u van…Johnny Hallyday in Antwerpen, Amadou & Mariam, de jonge Nederlandse swamp-rockers DeWolff et cetera…..

Niemand kan om Caro Emerald heen. Langer op nummer 1 dan Michael Jackson, Platina in Nederland, Duitsland, Polen en Engeland. En ze staat pas aan het begin, want een optreden bij het belangrijkste Engelse muziekprogramma van het jaar, Jools Hollands Hootenanny staat zaterdag nog op het programma. Zelfs ondergetekende is trots op zoveel aandacht en positieve recensies uit de UK voor een Nederlands talent. Iets wat we sinds de groep Focus uit de jaren zeventig niet meer vanuit de eilanden aan de overkant hebben meegemaakt.

Live staat Caro Emerald ook als een huis. De band is uitstekend, met prima blazersgroep, fijne drummer en ouderwetse showbink op gitaar. En de DJ, nou ja, dat hoort er tegenwoordig bij zullen we maar denken. De ook uit Amsterdam stammende New Cool Collective, vandaag in de Melkweg te zien, heeft duidelijk impact gemaakt op de muzikanten. Emerald en band halen het maximale eruit, zoveel is zeker, maar is het genoeg?

Het optreden is pittiger dan gedacht, met muziek die elke 60 plusser die nog eens een ouderwets optreden dacht te kunnen bezoeken omdat hij/zij Strictly Come Dancing op tv heeft gezien, direct naar de uitgang dirigeert. Nummers als opener That Man, Dr. Wanna Do en vooral Stuck krijgen meer power dan op de plaat en dat is maar goed ook. Want hoe goed er ook wordt gezongen en gemusiceerd, echt raken doet het niet. Het is knap, het is gelikt en het is soms zelfs uitstekend, maar echt bijblijven, nee dat niet. Zou het komen omdat de nummers nu in Nederland wel erg uitgekauwd beginnen te klinken? Het oeuvre van Emerald beslaat zo’n 15 nummers en dat begint te knagen. Het is te beperkt om de aandacht de hele avond er bij te houden. Een Lady Gaga cover, die plots de aandacht weer weet te vangen, een matig nieuw nummer en kerstsingle ten spijt. Tijd voor een nieuwe plaat, zoveel is inmiddels voor Nederland wel duidelijk.

Amsterdam en Nederland mogen zeer trots zijn op de prestaties van Caro Emerald en de onbezongen heldendaden van haar band. In de UK gaat zij nog veel meer scoren dan nu het geval is en dat is voor een zgn. independent artiest als Emerald werkelijk fenomenaal. Leuk? Absoluut. Bijblijven? Nee. Toekomst? Ik hoop het van ganser harte, want Emerald heeft de sleutel in handen om meer Nederlandse bands toegang te bieden tot de moeilijkste markt ter wereld, de UK.

Beste nummers: Dr. Wanna Do; Stuck; Riviera Life

1minutemanager oordeel: 3,5 sterren

In dit tweede deel van het interview met management-auteur Jaap Jan Brouwer nog enkele duidelijke voorbeelden van de effectiviteit van militaire besturingsconcepten, dit keer ook met een directe relatie met het Nederlandse voetbal. De vertaalslag naar uw eigen organisatie kunt u overigens snel genoeg zelf maken.  Zo zegt Brouwer over de Nederlanders het volgende:  ‘We leren te weinig van onze fouten en ontwikkelen ons daardoor ook niet verder’.

Brouwer: ‘Je ziet in het voetbal wel meer dingen terug die naar mijn mening uit die militaire geschiedenis te herleiden zijn. Nadat de Duitsers bijvoorbeeld bij de slag van Jena in 1806 enorm klop hadden gekregen van de Fransen, zijn ze gaan evalueren. ‘Wat hebben we fout gedaan’, ‘Wat moet anders’. Dat is een cultuur gebleven bij de Duitsers. Steeds maar weer zoeken naar verbeteringen. Ook na de 1^e Wereldoorlog hebben ze enorm veel werk gemaakt van de evaluatie van hun fouten. Er zijn zo’n 600 evaluatie rapporten bekend. Op basis daarvan heeft men een visie-document opgesteld met als titel ‘Führung und Gefecht der Verbundenen Waffen’: ‘zo gaan we het in de toekomst doen’. Allemaal zeer gedegen, zoals je van Duitsers verwacht. Voorafgaand aan de 2^e Wereldoorlog hadden de Duitsers bijvoorbeeld honderden psychologische rapporten en publicaties liggen, die op vrijwel elk belangrijk thema ingingen, van ‘omgaan met stress’ tot ‘seksuele deprivatie van soldaten aan het front’.

Het is daarom niet verwonderlijk dat het toeval minder invloed lijkt te hebben op Duitse teams. Ze zijn gewoon gedegen voorbereid, beter en diepgaander dan de concurrentie. Vergelijk het maar eens met Oranje. Het elftal hééft het, het gevoel is er, het loopt allemaal en we verpletteren de regerend wereldkampioen. Of het loopt totaal niet en we verliezen de wedstrijd erop van een minder land. Dat soort stemmingswisselingen zie je bij Duitsers veel minder.

In essentie wordt er in Nederland gewoon minder goed geëvalueerd. We leren te weinig van onze fouten en ontwikkelen ons daardoor ook niet verder. Daarin staan we niet alleen. De Engelsen en Amerikanen leerden ook nauwelijks iets van de oorlogen die ze tegen de Duitsers voerden. Zo bleven ze de toppen van heuvels beschieten terwijl de Duitsers zich onder de top hadden ingegraven. Dat was al een tactiek van de Duitsers in WO I, maar in WO II waren de Engelsen er nog steeds over verbaasd. Zo vonden ze ook de inzet van luchtdoelgeschut tegen tanks, een noodzakelijke improvisatie als ‘unfair’ en werden hier telkens door verrast: het veranderen van de spelregels leidde bij hen dus tot verwarring. Geen wonder dus ook dat het Engelse team in essentie nog steeds het kick and rush voetbal spelen en de bal hard voor de pot gooien. Zo ging het spelletje ooit en ook zij leren te weinig van hun fouten. Nog steeds.

Als Oranje echt potten wil breken, dan zullen ze een veel duidelijker visie op hun doelstellingen moeten hebben, moet dit breed gedragen en geïnternaliseerd zijn binnen de spelersgroep en moet men vooral veel leren van de fouten uit het verleden. Ik vraag mij sterk af of ze dat wel genoeg doen.’

Mr. Drs. Jaap Jan Brouwer is auteur van diverse boeken over strategie en management in tijden van oorlog, waaronder: Krijgskunde en Ondernemingstrategie (als bewerker van de klassieker van Robert Ogilvy) en Schaduwen over de woestijn, strategie, management en organisatie van het Duitse en Britse leger van Versailles tot El Alamein.

Het gehele interview is terug te lezen in ‘Oranje wereldkampioen, managementlessen om te winnen’ waarin op basis van een doorlichting en analyse van het Nederlands elftal aan de bondscoach adviezen worden gegeven, voorafgaand aan in dit geval het WK 2010. Enkele opvallende analyses? Nederlandse topteams verliezen niet alleen vaak na strafschoppen, maar ook opvallend vaak in verlengingen (denkt u aan WK Finale 2010). Een gedragscode voor spelers als Van Bommel en De Jong is zeer wenselijk om grof spel te vermijden (idem). En op basis van een Belbin-analyse: Oranje mist een echte spits, advies: Van Nistelrooij mee, Van Persie NIET in de spits. N.B. het boek is verschenen maart 2010.

Brouwer: ‘Ik zie duidelijke overeenkomsten tussen de resultaten in het voetbal en de gehanteerde strategieën en de wijze waarop diverse landen in het verleden oorlog hebben gevoerd. Als je naar de strategieën van de Amerikanen, de Engelsen en de Duitsers kijkt tijdens de Tweede Wereldoorlog, dan zie je dat juist de Duitsers een zeer uitgebalanceerd visie op hun organisatie en wijze van oorlogvoering hadden en deze ook tot in detail hadden uitgewerkt. Ze legden de verantwoordelijkheden laag in de organisatie, waardoor de afzonderlijke eenheden een hoge mate van zelfstandigheid kenden. Wel binnen de kaders zoals die vooraf waren gecommuniceerd. Die hele visie van de organisatie was goed ingebed bij alle manschappen, ze wisten precies wat wel en niet konden en mochten doen. Dat maakte het Duitse leger zo sterk en effectief.

Wat mij tijdens mijn onderzoek opviel is dat de Duitsers toentertijd zoveel waarde hechten aan de lessen uit de dagelijkse praktijk. Tot aan het eind van de oorlog werden zogenaamde ‘Erfahrungsberichten’ opgesteld, waarin de troepen melding maakten van acties in het veld en van datgene wat men ervan had geleerd. Zo ontstond in wezen een lerende organisatie, een leger dat van de eigen successen en fouten bleef leren. Op dagelijkse basis. Voor de Duitsers was het ‘to learn or to perish’. Als er niet geleerd werd en geen aanpassingen zouden worden gemaakt in het beleid, dan zouden de Duitsers sowieso verliezen, omdat ze per definitie altijd minder manschappen hadden dan de tegenstanders. Het is dan ook opvallend hoe snel de Duitsers hun tactieken op basis van deze Erfahrungsberichte konden wijzigen, soms zelfs binnen één dag.

De Duitsers waren dus eigenlijk meesters in het improviseren. Dat zou je niet denken als je al die oorlogsfilms ziet, maar het is wel zo. Dat staat ook in schril contrast met bijvoorbeeld de Engelsen en de Amerikanen. De Amerikanen werkten toentertijd bijvoorbeeld veel planmatiger en bleken weinig creatief te zijn. De manier waarop soldaten in het Engelse en Amerikaanse leger werden behandeld was veel meer gericht op drillen en vernederen dan bij de Duitsers. Je zou ook dat niet verwachten, maar ook dat is zo. Het drillen van soldaten werd al in 1906 in Duitsland afgeschaft door Von Ludendorff.die een uitgesproken hekel aan de dril had en deze beschouwde als ineffectief om sociale cohesie te verkrijgen binnen eenheden. Hij noemde deze wijze van benaderen ‘mechanisch’ en ‘extern’. Het drillen van grote groepen manschappen vergeleek hij met het trainen van honden en als een benaderingswijze die jonge mensen hun persoonlijkheid ontnam. De methode die hij propageerde was het verkrijgen van ‘interne’ of ‘zelfdiscipline’ (Innere Führung). Hij legde de nadruk op gezamenlijke waarden, normen en opvattingen over plichtsbesef. Deze interne of zelfdiscipline diende ervoor te zorgen dat de manschappen ook buiten het blikveld van officieren hun verantwoordelijkheden kenden en nakwamen als zelfstandig denkende personen. Het wereldbeeld van de Duitsers was toen al veranderd. Soldaten waren vanaf 1906 weldenkende mensen en het leger moest gebruik maken van hun intelligentie.

Daar zie ik wel een groot verschil tussen Duitsland en Nederland. In Duitsland kan je verantwoordelijkheden weliswaar laag in de organisatie plaatsen en mensen zelfstandig laten (mee)denken, maar er blijft sprake van één club, van één team. Samenwerking en teambuilding en – performance staan centraal. Men blijft werken vanuit de visie en als iemand met gezag iets voorstelt, wordt dat geaccepteerd. In Nederland wordt het plaatsen van verantwoordelijkheden laag in de organisatie al snel verward met ‘ieder voor zich en God voor ons allen’. Het worden dan al snel allemaal BV’tjes. Dat is in het voetbal vergelijkbaar met de wijze waarop spelers van het Nederlands elftal vaak opereren. Managers zijn in Nederland ook niet meer bereid of bekwaam gezag in te zetten of macht uit te oefenen. Het is eigenlijk een beetje een slap verhaal aan het worden.’

Binnenkort deel 2.

Mr. Drs. Jaap Jan Brouwer is auteur van diverse boeken over strategie en management in tijden van oorlog, waaronder: Krijgskunde en Ondernemingstrategie (als bewerker van de klassieker van Robert Ogilvy) en Schaduwen over de woestijn, strategie, management en organisatie van het Duitse en Britse leger van Versailles tot El Alamein.

‘Oranje wereldkampioen, managementlessen om te winnen’, waarin het interview met Jaap Jan Brouwer is opgenomen, evenals interviews met Foppe de Haan, Jaap de Groot e.a. is ook verkrijgbaar via managementboek.

In dit tweede artikel over Boedapest meer aandacht voor de bewoners en de cultuur, want dat is en blijft toch een van de mooiste zaken om te bestuderen. Dat de Hongaren na elke act in de opera de handen stuk klappen EN dat de hoofdrolspelers dat ook elke act persoonlijk voor het gordijn in ontvangst nemen bijvoorbeeld. Dat er overal een bordje aan de gevel hangt om een unieke prestatie van een Magyaar te celebreren, bijvoorbeeld dat hij hier met Wagner heeft gespeeld, er een keer heeft overnacht of de eerste regel van zijn gedicht heeft geschreven. Opvallendst was juist echter dat ik zo weinig verschillen aan de oppervlakte kon ontdekken, dat was vroeger wel anders!In het eerste artikel heb ik al aangegeven hoezeer de stad is veranderd. Tot eind jaren negentig nog veel Trabanten, Lada’s en Skodas door de straten, een verschrikkelijke smog achterlatend, vooral in de zomer. Om over de bussen maar niet te praten. Overigens reden die wagens prima over de hobbelige wegen, met hun rigide karkas en soepel vering. Storingen van het elektriciteitsnet waren toentertijd de normaalste zaak van de wereld en het kraanwater smaakte zo naar chloor en zag er zo bruin uit dat je nog beter een glas water uit het Zuider-bad na een dagje voor naakt-recreanten kon drinken.

Geen wonder dat de mensen er toentertijd slecht uitzagen. Er werd veel gerookt, veel gedronken en de variëteit in het eten was heel beperkt, vooral in een zo grote stad als Boedapest. Om over de medische verzorging maar te zwijgen. De kwaliteit van leven was matig en dat vertaalde zich in een bevolking die zwaarmoedig was en dat ook gedurende een groot deel van de dag uitstraalde. Waarom zou je je druk maken als het toch geen verschil maakte voor je inkomen, je carrière of verdere toekomst.

Ik ben zelf niet zo’n pleitbezorger voor het kapitalisme, maar je kan niet ontkennen dat de mensen er nu gemiddeld genomen beter uitzien dan toen. Gezonder, vrolijker, enthousiaster. Dat vertaalt zich in uiterst servicegericht gedrag in winkels en hotels. Men wil HEEL graag.Engels spreken vindt men prachtig, men oefent liefst zo veel mogelijk. wellicht is de droom om ooit naar Amerika te gaan nog steeds bij velen aanwezig, dat is en blijft, naast Duitsland en Zwitserland, toch voor veel Hongaren het beloofde land. En ze hebben natuurlijk veel voorbeelden, want vele filmsterren en regisseurs uit de jaren veertig en vijftig hadden natuurlijk ook Hongaarse roots, zoals ZsaZsa en Eva Gabor, Tony Curtis, Michael Curtiz, Alexander Korda, Peter Lorre,  en Billy Wilder. De gouden jaren van de Hongaarse cinema waren dus in de jaren veertig en vijftig in Amerika! Maar ook hier, teveel terugkijken op het gouden verleden (het gouden voetbalteam uit 1951-1954!) leidt ook tot stilstand. Vernieuwing en melancholisch terugkijken naar het verleden vechten hier nog steeds om voorrang.

De jonge mensen gaan goed tot uitstekend en modern gekleed. Het onderscheid met het westen in bijna verdwenen en eerlijk gezegd denk ik dat de Magyaren het nu stilistisch gemiddeld beter doen dan wij hier. Men luistert naar dezelfde muziek, drinkt dezelfde hippe dranken en loopt op dezelfde gympen met hetzelfde aantal strepen of figuurtjes erop. Dat vind ik ook wel weer erg jammer. Je kan het namelijk ook Europese eenheidsworst noemen. Het maakt de jeugd echter een stuk gelukkiger zo te zien, en dat lijkt mij toch het enige dat telt.

De wens goed Engels te spreken is immens, men is er trots op als men accentloos Engels spreekt, vaak beter dan het boerenkool-Engels waar wij Nederlanders zo trots op zijn. Bij een gemiddelde toespraak van een Nederlands politicus, tv-presentator (Paul de Leeuw) of CEO luister je toch met gekromde tenen, U weet wel, ‘I always get my sin’.  De wens van de Hongaren internationaal mee te tellen is groot. Niets liever dan bij Europa horen en de Euro te hebben, de devaluatie daarvan valt in vergelijking met de Forint tenslotte altijd nog reuze mee. En men wil vooral niet geassocieerd worden met Oost-Europa en de Slavische landen. Dat kan nog wel even duren, want als ik mijn buurtbakker vertel dat ik uit Boedapest kom, zegt het winkelmeisje van pakweg 18 lentes jong: ‘Gaaf, ik heb ook altijd naar Boekarest gewild’.

Een maandje oud, dat onderzoek, maar je hoort er eigenlijk weinig (meer) over. Vreemd. Want wat is het te verwachten effect op het dagelijks werk hiervan? Geen wonder dat er nog steeds zo veel fouten worden gemaakt, dat medewerkers ongeïnteresseerd en ongeïnspireerd bezig zijn en dat men het liefst zo snel mogelijk financieel binnen wil lopen en naar andere oorden wil vertrekken. En dan maar cursussen blijven geven over leiderschap, persoonlijke groei en ontwikkeling of andere nuttig lijkende onderwerpen. Dat lijkt mij dan, in ieder geval in de helft van de gevallen, verspilling van geld en moeite.

Nog wat cijfers: ruim de helft van de rum 28.000 respondenten voelt zich wel gewaardeerd door de werkgever, maar dat gevoel neemt wel af met het aantal dienstjaren. Met name tussen de een en vijf dienstjaren neemt dit gevoel voor waardering af, na tien dienstjaren neemt het gevoel juist weer toe. Nederlanders geven hun baan een 7,2, een lichte stijging ten opzichte van de 7,1 van vorig jaar. In essentie echter wil een groot deel van de werknemers liever iets anders doen, voornamelijk omdat men de carrière niet de gewenste richting kan geven.

Dit roept een aantal vragen bij mij op. Hoe zouden die medewerkers, die liever ergens anders willen werken, eigenlijk presteren op het werk? En waarom is dit eigenlijk zo’n onbespreekbaar onderwerp? Managers gaan er blijkbaar van uit dat als je ergens werkt, je het ook met volle overtuiging doet. Wij betalen je salaris, wees blij dat je in deze tijd nog werk hebt. Dat soort gedachten. U kent ze vast.

Het klinkt gek, maar ik zou juist de medewerkers die de tent willen verlaten koesteren. Die willen waarschijnlijk sneller vooruit dan de rest. Die voelen zich beperkt in hun talenten. U wilt natuurlijk juist die talenten ‘managen’. Maar wie blijven zitten?

Niet het feit dat er medewerkers zijn die liever weg willen bij het huidige bedrijf is schokkend nieuws, wel het hoge percentage. Toen ik economie begon te studeren werd tijdens het eerste college gezegd: ‘kijk goed naar uw buurman/-vrouw, over een jaar studeert hier nog maar een van u beide economie’. Ik zeg: ‘kijk eens goed naar uw collega: of u, of uw collega doet liever iets anders’. Confronterend!

Een levensles in verandermanagement. Zo zou je de metamorfose die Boedapest de afgelopen 20 jaar heeft ondergaan kunnen noemen. Na vele bezoeken in de jaren tachtig, begin jaren negentig en enkele bezoeken sindsdien, ging de 1minutemanager weer eens voor een wat langer bezoek naar het Parijs van het oosten. En keerde zwaar onder de indruk terug. Over de stad, de architectuur en de verandering van het dagelijkse leven, maar vooral door de enorme verandering in mentaliteit van de mensen.

Natuurlijk, over Boedapest kan je uren schrijven en praten, over de schoonheid van de bruggen, de Donau, de opera, de brede door Parijs geïnspireerde boulevards en de prachtige architectuur van de enorme panden in neoclassicistische stijl. De stad heeft echter nog een ander verhaal, en dat is de economische kant. En daar lees je dan, behalve als Hongarije weer eens de hulp van het IMF inroept, weinig meer over. Toch is mij een aantal zaken opgevallen.

Laat ik met de deur in huis vallen, de mentaliteit van de mensen is enorm veranderd. Ik herkende de cultuur van tijdens het communisme totaal niet meer. Toen: toch vooral zwaarmoedig (himmelhoch jauchzend (vaak met drank) oder zum tode betruebt (idem)), niet service gericht, somber, donker. Nu: vrolijk, zeer servicegericht, vriendelijk.  Zo als alles hier natuurlijk de nuancering dat het vooral goed gaat met de jongere generatie. De dupe van alle veranderingen zijn vooral de ouderen geworden, die hun pensioentjes hebben zien wegsmelten als sneeuw voor de zon. De mensen zien er gelukkiger en gezonder uit dan in mijn herinnering, wat wil je ook als er nu voedingsmiddelen te kust en te keur ter beschikking staan (als je het kan betalen). Er wordt ook opvallend minder gerookt, wellicht omdat dat echt te duur is geworden.

Natuurlijk: de stad nog lang niet klaar, maar wat wil je. In 1989 was denk ik 99,9% van de gebouwen er extreem slecht aan toe. Nu is zeker 10% in topconditie en de volgende 10% is onderweg. Het is een lang proces, met flink wat window-dressing. De façade is vaak opgeknapt en gezandstraald, maar kijk je binnen, dan is het binnenste nog een complete chaos. Misschien wel een eerste belangrijke les vanuit zakelijk perspectief! Het is nog niet zo als het allemaal zou moeten, maar men is goed onderweg om er te geraken. Rome is niet in een dag gebouwd, Boedapest zal niet in 20 jaar geheel zijn gerenoveerd. Zo zal het ook met veel bedrijven zijn die in de beginfase zijn overgenomen door westerse partijen. Ben je vanaf nul begonnen met jonge mensen, dan is de kans op up-to-date performance een stuk makkelijker te bereiken dan met legacy uit het communistische tijdperk. het is zo simpel als wat. Bewoners onder de dertig zijn helemaal gedesemd in de nieuwe kapitalistische cultuur, de oudere generatie heeft het moeilijk.

De trots van de Hongaren is groot. Op bijna elk willekeurig huis in de stad staat wel een bordje met de naam van een groot Hongaar die daar een dagje langs is geweest, van Liszt tot Bartok, van Eszterhazy tot Rubik. Maar vraag een willekeurige Nederlander wat deze van Hongarije vindt en er wordt een stroom platitudes over je heen gestort waar je naar van wordt. Ach, onwetendheid is geen onschuld maar een zonde (Browning). Ter info: Boedapest was voor de 1e wereldoorlog een van de welvarendste en vooruitstrevende steden ter wereld. Met een sinds 1896 uitstekend en nog steeds werkende Metro! Als je dat systeem ziet werken mag je bijvoorbeeld als Amsterdammer toch wel een toontje lager zingen. Zeker als je het uitstekend werkende openbaar vervoer van de stad wat verder verkent. Bussen om de 2 minuten, trams idem, goed metronetwerk en fantastische treinstations, waaronder de door Gustave Eiffel ontworpen West Station.

Dat brengt mij naar mijn eerste tip. Hongaren zijn trotse mensen met een geheel eigen identiteit, taal en cultuur. Die niet verward moet worden met de omringende Slavische en Romaanse landen. Doe dat dus ook niet. Een aantal woorden Hongaars doet wonderen voor uw contact en breekt zonder twijfel het ijs, al behoort de taal tot de lastigste ter wereld. De Hongaren verdienen veel respect voor de wijze waarop zij de stad uit de as doen herrijzen in al haar grandeur en glans. Wie Boedapest een weekje om zaken te doen, zal snel minder uit de hoogte doen. Voor bedrijven die weten in te spelen op de hang naar a) nieuw en hip 2) kwaliteit en 3) bereikbaar voor de jongeren ligt in Budapest een mooie toekomst klaar.

Volgende artikel gaat in op de servicegerichtheid en het hostmanship van de Hongaren in de Horeca en winkels van Budapest.

Hip Boedapest heeft zich verzameld bij een van de weinige podia in de stad voor moderne popmuziek. Het Sziget festival dat hier jaarlijks gehouden wordt trekt inmiddels tienduizenden Nederlandse toeristen, maar op een sombere avond als vandaag is het kiezen tussen de hier nog steeds razend populaire mainstream rock van The Scorpions (Winds Of Change) in een stadion of optreden van de The Horrors in een obscure zaal. Een eenvoudige keuze dus. Nergens in de stad is er ook maar een aanplakbiljet voor het concert te vinden, maar langzaam aan stroomt de zaal vol met jonge mensen. Eindelijk, ik ben nu echt de oudste bezoeker! En bang hoef je hier niet te zijn, want het publiek is razend enthousiast en zeer gedisciplineerd, welgeteld een jointje is te ontdekken en ik voel me een stuk veiliger dan bij menig podium in Nederland dan ook.

The Horrors staan aangekondigd voor 20 uur, maar eerst moeten we even doorbijten bij een Hongaars voorprogramma. Goede muzikanten, daar niet van, maar een echte rockcultuur heeft het land natuurlijk om begrijpelijke redenen (nog) niet. Het gaat goed los als The Horrors dan eindelijk om 22 uur beginnen. Drie jaar geleden heb ik de band nog gezien in Paradiso en wat ik toen zag kon mij niet bekoren. Een muur van geluid, veel galm en een overdaad aan synthesizer deden mij na enkele nummers al huiswaarts keren.

Sindsdien is er veel veranderd voor The Horrors. Met de derde cd Skying, die veel toegankelijker is dan zijn voorgangers, bereikt de band in Engeland zelfs de top 10.  Eindelijk liedjes en composities waar je iets mee kan en die de band boven hype-gehalte uit stuwen. De band speelt degelijk en scherp maar met naar mijn smaak nog steeds iets teveel nadruk op de synthesizer.

Contact met het publiek is er nauwelijks, zanger Faris Badwan, uitstekend bij stem overigens, doet zijn best door derde nummer van de avond ‘I Can See Through You’ op te dragen aan voetbal-legende Ferenc Puskas. Een lauwe reactie valt hem ten deel. Het concert is goed opgebouwd, maar na drie kwartier is de koek op en verlaat de band al het podium voor de encores. Voor de definitieve doorbraak zal de band zichzelf nogmaals moeten heruitvinden om de sound nog scherper te maken. Een nummer als I Dive heeft echter nu al de potentie een klassieker te worden. Meer daarvan graag.

Voor liefhebbers van: shoegazer muziek; Jesus & Mary Chain; Magazine/Howard Devoto, Simple Minds

Beste songs: I Dive; Still Life

1MinuteManager Score: