Waanzinnige bonussen. Uitbuiting van arbeiders. Een neiging naar arrogant gedrag. Er zijn bankiers voor minder aan de schandpaal genageld. Toch heb ik het hier niet over de financiële sector, maar over Apple. U weet wel, dat hippe bedrijf, dat revoluties heeft ontketend in de computer-, muziek- en mediabusiness. Dat producten maakt waar voor consumenten gillend dagenlang voor winkeldeuren liggen. Waarom pikken we stuitend gedrag wel van Apple en  niet van de financiële sector?

Laten we de feiten eens op een rijtje zetten. Oprichter en CEO Steve Jobs is nauwelijks dood en begraven of de nieuwe topman van Apple, Tim Cook, krijgt 1 miljoen aandelen in het bedrijf om hem enkele jaren aan het bedrijf te binden.  Dat komt momenteel neer op een bonus ter waarde van meer dan 383 miljoen dollar (264 miljoen euro). Zou hij niet ook hebben bijgetekend voor de helft? Mist Apple hier niet een belangrijke trend van de laatste jaren, namelijk dat perverse bonussen tot het verleden behoren?

Dan de onderneming in China waar Apple haar producten in elkaar laat zetten, Foxconn. De horrorverhalen over de arbeidsomstandigheden en de lage lonen aldaar zijn niet van de lucht. Het heeft zelfs geleid tot een hoog zelfmoordpercentage onder de medewerkers. De oplossing van Foxconn hiertegen, naast een beetje extra geld? Het spannen van vangnetten!

Wie denkt dat Foxconn dankzij alle negatieve publiciteit en hopelijk wat ‘opbouwende kritiek’ van Apple tot inzicht is gekomen, vergist zich. Oprichter Terry Gou heeft nog onlangs aan zijn topmanagement een presentatie laten geven door een dierentuin-manager. Hij is namelijk van mening dat zijn 1 miljoen werknemers het best zijn aan te sturen als dieren. Over rotte appels gesproken.

Het ergste is naar mijn mening nog dat dit allemaal in schril contrast staat met wat Apple zelf zegt over het naleven van de hoogste standaarden in de business t.a.v. social responsibility van haar leveranciers! Mooie woorden, netjes opgeschreven, papier is tenslotte geduldig. Ondertussen worden 1 miljoen werknemers, waarvan een belangrijk deel Apple producten in elkaar sleutelt, vernederd en uitgebuit. Zou CEO Cook ook op dit onderdeel worden beoordeeld? Dat is tegenwoordig namelijk wel gebruikelijk, zelfs in de financiële sector. Waarom niet alle 1 miljoen medewerkers van Foxconn $ 200,– geven als bonus als dank voor hun inzet voor Apple? Dat is veel geld in China, en dan heeft Tim Cook nog altijd de helft van zijn bonus over! Dat zou nog eens een social responsibility statement zijn! Nu is de Apple verklaring niet meer dan een verzameling loze woorden.

Er lijkt meer aan de hand bij Apple dan we durven, of is het gewoon willen, toegeven. We willen tenslotte allemaal de laatste I-pod, I-pad of I-phone.  Als de nieuwe I-Phone het door de stalen behuizing qua ontvangst minder lijkt te doen dan verwacht, vertoont het bedrijf in eerste instantie arrogant en monopolistisch gedrag door de schuld te geven aan de consument. Precies datgene wat je totaal niet van een hip en modern bedrijf verwacht. Pas na veel kritiek ruilt Apple de apparaten om of biedt een beschermend hoesje.

Gek eigenlijk, dat wij ons totaal niet druk maken over het gedrag van Apple, maar bij vergelijkbaar gedrag van bankiers wel tegen het plafond vliegen. Apple vergelijken met bankiers laat ons een aantal dingen zien. Ten eerste dat het gedrag van de mensen behoorlijk krom kan zijn. Als het in ons voordeel is en we krijgen er een mooi hebbedingetje voor terug, dan maakt het niet uit of men apparaten of kleding in elkaar laat knutselen door kinderen of uitgebuite ‘slaven’. Kritiek verstomt dan snel. Zelfs als tegelijkertijd de topman een paar honderd miljoen bonus krijgt.  Bij vergelijkbaar gedrag van banken wordt het luchtbed al opgepompt en de tent en slaapzak al klaargelegd.

Het tweede en wellicht belangrijkste punt is dat de bancaire wereld zeer gereguleerd is, waardoor er weinig concurrentie is. En als het misgaat, staat de  overheidssteun klaar. Als het goed gaat daarentegen, ontvangen managers, die zelf geen risico lopen als ondernemer, stevige bonussen. Dat zet kwaad bloed, want overheidssteun voor Apple, dat is echt een brug te ver.

Apple vertoont gedrag dat sterk begint te lijken op dat wat we eerder zagen bij bedrijven als Kodak, Philips, IBM en Microsoft. En op dat van de financiële sector! De oorzaak van de neergang ligt zelden in de laatste fase van het bedrijf, maar juist in de meest succesvolle periode, op het moment dat monopolistisch gedrag wordt vertoond. Juist daarom moet Apple NU intern ingrijpen! Want hoe smakelijk en verleidelijk de Apple’s er uit mogen zien, overmoed ligt op de loer. Dat weten we al sinds Adam en Eva.

Mijn adviezen aan de CEO en medewerkers van Apple:

1. Walk Your Talk, maak serieus werk van social responsibility en reken de CEO hier ook op af. Zorg voor betere werkomstandigheden bij je (belangrijkste) leveranciers. Haal anders je business weg. Je kan je niet blijven verschuilen achter het mantra dat hier sprake is van ‘een toeleverancier’ en een ‘groeimodel’. Wie is nu van wie afhankelijk? Die bonus voor Cook, waarom die niet 50/50 delen met de medewerkers van Foxconn? Dat zou nog eens een social responsibility statement zijn!

2. Schudt de medewerkers wakker, want arrogantie ligt op de loer. De Android van Google/Samsung et cetera werkt, uit eigen ervaring, echt lekkerder dan de I-phone. Betere ontvangst, sneller, lichter. Voor je het weet, verkoop je alleen nog maar licenties, zie Kodak.

3. Vergeet niet waar jullie vandaan komen. Ook Apple was midden jaren negentig op sterven na dood en moest gered worden. Reddende engel toen? Bill Gates! Enige nederigheid is dus op zijn plaats.

In dit tweede artikel over Boedapest meer aandacht voor de bewoners en de cultuur, want dat is en blijft toch een van de mooiste zaken om te bestuderen. Dat de Hongaren na elke act in de opera de handen stuk klappen EN dat de hoofdrolspelers dat ook elke act persoonlijk voor het gordijn in ontvangst nemen bijvoorbeeld. Dat er overal een bordje aan de gevel hangt om een unieke prestatie van een Magyaar te celebreren, bijvoorbeeld dat hij hier met Wagner heeft gespeeld, er een keer heeft overnacht of de eerste regel van zijn gedicht heeft geschreven. Opvallendst was juist echter dat ik zo weinig verschillen aan de oppervlakte kon ontdekken, dat was vroeger wel anders!In het eerste artikel heb ik al aangegeven hoezeer de stad is veranderd. Tot eind jaren negentig nog veel Trabanten, Lada’s en Skodas door de straten, een verschrikkelijke smog achterlatend, vooral in de zomer. Om over de bussen maar niet te praten. Overigens reden die wagens prima over de hobbelige wegen, met hun rigide karkas en soepel vering. Storingen van het elektriciteitsnet waren toentertijd de normaalste zaak van de wereld en het kraanwater smaakte zo naar chloor en zag er zo bruin uit dat je nog beter een glas water uit het Zuider-bad na een dagje voor naakt-recreanten kon drinken.

Geen wonder dat de mensen er toentertijd slecht uitzagen. Er werd veel gerookt, veel gedronken en de variëteit in het eten was heel beperkt, vooral in een zo grote stad als Boedapest. Om over de medische verzorging maar te zwijgen. De kwaliteit van leven was matig en dat vertaalde zich in een bevolking die zwaarmoedig was en dat ook gedurende een groot deel van de dag uitstraalde. Waarom zou je je druk maken als het toch geen verschil maakte voor je inkomen, je carrière of verdere toekomst.

Ik ben zelf niet zo’n pleitbezorger voor het kapitalisme, maar je kan niet ontkennen dat de mensen er nu gemiddeld genomen beter uitzien dan toen. Gezonder, vrolijker, enthousiaster. Dat vertaalt zich in uiterst servicegericht gedrag in winkels en hotels. Men wil HEEL graag.Engels spreken vindt men prachtig, men oefent liefst zo veel mogelijk. wellicht is de droom om ooit naar Amerika te gaan nog steeds bij velen aanwezig, dat is en blijft, naast Duitsland en Zwitserland, toch voor veel Hongaren het beloofde land. En ze hebben natuurlijk veel voorbeelden, want vele filmsterren en regisseurs uit de jaren veertig en vijftig hadden natuurlijk ook Hongaarse roots, zoals ZsaZsa en Eva Gabor, Tony Curtis, Michael Curtiz, Alexander Korda, Peter Lorre,  en Billy Wilder. De gouden jaren van de Hongaarse cinema waren dus in de jaren veertig en vijftig in Amerika! Maar ook hier, teveel terugkijken op het gouden verleden (het gouden voetbalteam uit 1951-1954!) leidt ook tot stilstand. Vernieuwing en melancholisch terugkijken naar het verleden vechten hier nog steeds om voorrang.

De jonge mensen gaan goed tot uitstekend en modern gekleed. Het onderscheid met het westen in bijna verdwenen en eerlijk gezegd denk ik dat de Magyaren het nu stilistisch gemiddeld beter doen dan wij hier. Men luistert naar dezelfde muziek, drinkt dezelfde hippe dranken en loopt op dezelfde gympen met hetzelfde aantal strepen of figuurtjes erop. Dat vind ik ook wel weer erg jammer. Je kan het namelijk ook Europese eenheidsworst noemen. Het maakt de jeugd echter een stuk gelukkiger zo te zien, en dat lijkt mij toch het enige dat telt.

De wens goed Engels te spreken is immens, men is er trots op als men accentloos Engels spreekt, vaak beter dan het boerenkool-Engels waar wij Nederlanders zo trots op zijn. Bij een gemiddelde toespraak van een Nederlands politicus, tv-presentator (Paul de Leeuw) of CEO luister je toch met gekromde tenen, U weet wel, ‘I always get my sin’.  De wens van de Hongaren internationaal mee te tellen is groot. Niets liever dan bij Europa horen en de Euro te hebben, de devaluatie daarvan valt in vergelijking met de Forint tenslotte altijd nog reuze mee. En men wil vooral niet geassocieerd worden met Oost-Europa en de Slavische landen. Dat kan nog wel even duren, want als ik mijn buurtbakker vertel dat ik uit Boedapest kom, zegt het winkelmeisje van pakweg 18 lentes jong: ‘Gaaf, ik heb ook altijd naar Boekarest gewild’.

Een levensles in verandermanagement. Zo zou je de metamorfose die Boedapest de afgelopen 20 jaar heeft ondergaan kunnen noemen. Na vele bezoeken in de jaren tachtig, begin jaren negentig en enkele bezoeken sindsdien, ging de 1minutemanager weer eens voor een wat langer bezoek naar het Parijs van het oosten. En keerde zwaar onder de indruk terug. Over de stad, de architectuur en de verandering van het dagelijkse leven, maar vooral door de enorme verandering in mentaliteit van de mensen.

Natuurlijk, over Boedapest kan je uren schrijven en praten, over de schoonheid van de bruggen, de Donau, de opera, de brede door Parijs geïnspireerde boulevards en de prachtige architectuur van de enorme panden in neoclassicistische stijl. De stad heeft echter nog een ander verhaal, en dat is de economische kant. En daar lees je dan, behalve als Hongarije weer eens de hulp van het IMF inroept, weinig meer over. Toch is mij een aantal zaken opgevallen.

Laat ik met de deur in huis vallen, de mentaliteit van de mensen is enorm veranderd. Ik herkende de cultuur van tijdens het communisme totaal niet meer. Toen: toch vooral zwaarmoedig (himmelhoch jauchzend (vaak met drank) oder zum tode betruebt (idem)), niet service gericht, somber, donker. Nu: vrolijk, zeer servicegericht, vriendelijk.  Zo als alles hier natuurlijk de nuancering dat het vooral goed gaat met de jongere generatie. De dupe van alle veranderingen zijn vooral de ouderen geworden, die hun pensioentjes hebben zien wegsmelten als sneeuw voor de zon. De mensen zien er gelukkiger en gezonder uit dan in mijn herinnering, wat wil je ook als er nu voedingsmiddelen te kust en te keur ter beschikking staan (als je het kan betalen). Er wordt ook opvallend minder gerookt, wellicht omdat dat echt te duur is geworden.

Natuurlijk: de stad nog lang niet klaar, maar wat wil je. In 1989 was denk ik 99,9% van de gebouwen er extreem slecht aan toe. Nu is zeker 10% in topconditie en de volgende 10% is onderweg. Het is een lang proces, met flink wat window-dressing. De façade is vaak opgeknapt en gezandstraald, maar kijk je binnen, dan is het binnenste nog een complete chaos. Misschien wel een eerste belangrijke les vanuit zakelijk perspectief! Het is nog niet zo als het allemaal zou moeten, maar men is goed onderweg om er te geraken. Rome is niet in een dag gebouwd, Boedapest zal niet in 20 jaar geheel zijn gerenoveerd. Zo zal het ook met veel bedrijven zijn die in de beginfase zijn overgenomen door westerse partijen. Ben je vanaf nul begonnen met jonge mensen, dan is de kans op up-to-date performance een stuk makkelijker te bereiken dan met legacy uit het communistische tijdperk. het is zo simpel als wat. Bewoners onder de dertig zijn helemaal gedesemd in de nieuwe kapitalistische cultuur, de oudere generatie heeft het moeilijk.

De trots van de Hongaren is groot. Op bijna elk willekeurig huis in de stad staat wel een bordje met de naam van een groot Hongaar die daar een dagje langs is geweest, van Liszt tot Bartok, van Eszterhazy tot Rubik. Maar vraag een willekeurige Nederlander wat deze van Hongarije vindt en er wordt een stroom platitudes over je heen gestort waar je naar van wordt. Ach, onwetendheid is geen onschuld maar een zonde (Browning). Ter info: Boedapest was voor de 1e wereldoorlog een van de welvarendste en vooruitstrevende steden ter wereld. Met een sinds 1896 uitstekend en nog steeds werkende Metro! Als je dat systeem ziet werken mag je bijvoorbeeld als Amsterdammer toch wel een toontje lager zingen. Zeker als je het uitstekend werkende openbaar vervoer van de stad wat verder verkent. Bussen om de 2 minuten, trams idem, goed metronetwerk en fantastische treinstations, waaronder de door Gustave Eiffel ontworpen West Station.

Dat brengt mij naar mijn eerste tip. Hongaren zijn trotse mensen met een geheel eigen identiteit, taal en cultuur. Die niet verward moet worden met de omringende Slavische en Romaanse landen. Doe dat dus ook niet. Een aantal woorden Hongaars doet wonderen voor uw contact en breekt zonder twijfel het ijs, al behoort de taal tot de lastigste ter wereld. De Hongaren verdienen veel respect voor de wijze waarop zij de stad uit de as doen herrijzen in al haar grandeur en glans. Wie Boedapest een weekje om zaken te doen, zal snel minder uit de hoogte doen. Voor bedrijven die weten in te spelen op de hang naar a) nieuw en hip 2) kwaliteit en 3) bereikbaar voor de jongeren ligt in Budapest een mooie toekomst klaar.

Volgende artikel gaat in op de servicegerichtheid en het hostmanship van de Hongaren in de Horeca en winkels van Budapest.

In de vorige bijdrage heb ik enkele vrij bekende verschillen de Duitse en de Nederlandse leef culturen aangegeven. Zo kan ik natuurlijk nog wel even doorgaan (open gordijnen; in Duitsland is fietsen op het voetpad soms heel normaal, et cetera). Maar de opmerking van Bim Bensdorp bij het eerste artikel heeft mij aangezet iets dieper te wroeten in de Duitse ziel. Maar waar te beginnen bij een dergelijk moeilijke materie? Dus dan maar een boekhandel binnenlopen en kletsen in de Kneipe, culturele activiteiten bezoeken (voetbal, toneel) en gesprekken voeren in hotel en winkels. Een sleutelwoord waarvan ik de achtergrond trachtte te vinden was ‘Mut’, dat te pas en te onpas in Duitsland wordt gebruikt. Waar komt zoiets vandaan? In het voetbal hoorde ik bij elke wedstrijd wel ‘Mut zum Schuss’ (Moed om te schieten), in literatuur lees je ‘Der Mut zur Leidenschaft’ (moed naar passie). In Nederland komen we in vergelijkbare situaties toch echt niet verder dan ‘komt dat schoooooot’ en ‘behoefte aan passie’. Met enig geluk vond ik een aanknopingspunt toen het woord in verband werd gebracht met de ‘Aufklarung (Verlichting)‘, een in mijn ogen nog steeds leidend principe in de Duitse ziel (zie toevalligerwijze vandaag de Volkskrant: interview met Joost Ritman en de Spirituele Verlichting!).

De Verlichting is een filosofische stroming uit de 17e-18e eeuw, met in Duitsland vooral Emmanuel Kant als bekendste voorvechter. De Verlichting uitte zich vooral door het geloof in de maakbaarheid van de mens, die zich niet door kerk of bijgeloof moest laten leiden. In de architectuur leidde de Verlichting tot “burgerlijke” gebouwen, die ordelijk, sober en streng waren. Eigenschappen die nog steeds vaak aan Duitsers worden toegeschreven. De belangrijkste Duitse (of liever Pruisische) vorst, Frederik de Grote, was ook een belangrijke protagonist van de Verlichting. De effecten van deze stroming zijn, in mijn ogen althans, tot op de dag van vandaag voelbaar en hoorbaar in woordgebruik als Leidenschaft, Solidaritaet, Mut, Ordnung et cetera, De maakbaarheid van een utopische (of maakbare) wereld leeft nog steeds.

Echter, in ‘Deutschland auf der Couch’ (Duitsland op de sofa) beschrijft Stefan Grünewald op basis van 20.000 diepte-interviews met Duitsers door onderzoeksinstituut Rheingold de tussenbalans. De meerheid van de bevolking is zeer ontevreden, niet zozeer door de slechte economische situatie, als wel door het ontbreken van richting, een tekort aan zinvolle levensinvulling en structurele overbelasting. Een situatie die door Grünewald ‘razende stilstand’ wordt genoemd. Uiterst interessant leesvoer voor wie Duitsland beter wil leren begrijpen. En dat is ‘sowieso en überhaupt’ belangrijk voor wie zaken wil doen met onze grootste partner.

Overigens doet Frau Merkel (foto) het momenteel goed in Duitsland, wellicht omdat zij wordt gezien als een persoon met een heldere visie en richting, iets dat aan voorganger Schroeder niet is toegeschreven. Het leidt tot een positievere attitude, iets dat Duitsland na jaren van slecht nieuws, hard nodig heeft.

‘Deutschland auf der Couch’, eine Gesellschaft zwischen Stillstand und Leidenschaft. Stefan Grünewald ISBN 978-3-593-37926-5

Duitsland is weer populair bij de Nederlandse vakantieganger. Terecht. Nu ik enige tijd in het Duitse oosten verblijf, vallen natuurlijk de verschillen tussen Duitsers en Nederlanders des te meer op. Ik zet er een aantal op een rijtje.

Een ding is zeker, aan de Duitse hoffelijkheid kunnen Nederlanders niet tippen. Iedereen, jong of oud wordt met U (Sie) aangesproken, het zogenaamde Sietzen. Twee meisjes van 16 die in een bakkerzaak werken, ze zeggen toch Sie tegen elkaar. Wellicht Sietzen zelfs getrouwde stelletjes nog tegen elkaar, maar dat heb ik nog niet voor u kunnen uitzoeken! Het is wellicht wat overdreven en zorgt ook voor afstand, maar ook voor een prettige sfeer van respect. Iets waar we in Nederland behoorlijk ver van zijn weggeraakt.

Muzikaal gezien is Duitsland een Walhalla, althans….als je van jaren zestig en zeventig muziek houdt! Ik hoor nu in het internetcafé Black Sabbath en AC/DC, maar dat is geen uitzondering, eerder regel. Van Golden Earring tot Chris Rea, van razend populaire Chris de Burgh (Lady in Red, ja, dat vinden wij hier in Nederland echt vreselijk) tot Elvis, je hoort ze hier nog voorbijkomen alsof er niets is veranderd in dertig jaar. Heerlijk! Eindelijk eens geen DJ Tiesto. Op de radio veel beschaafdere DJ´s dan in Nederland, geen afzeikradio, niet dat eindeloze gebral en geneuzel, wat een verademing!

Ook vind ik vrijwel alle Duitsers zeer vriendelijk en servicegericht, twee elementen die je tegenwoordig in Nederland ook nog maar zelden tegenkomt in cafés of winkels. Natuurlijk zijn er ook nog de traditionele vreselijke schreeuw-Duitsers (Schnauze!) , maar daarvoor moet je toch echt naar een Bundesliga wedstrijd gaan, zoals Hertha BSC-Schalke 04, zeker als de thuisclub verliest (1-2). Is dat overigens in Nederland anders? Zelden heb ik twee supportersgroepen zo braaf het stadion zien uitlopen, naast elkaar, zonder probleem. Overigens ook nog nooit plastic literglazen bier gezien, ruim een dubbele pint zeg maar. Bier is hier geen alcohol, maar een vervanging van water.

Tijdens een wedstrijd zie je ook dat de Nederlandse kritiek op het Duitse voetbal terecht is: technisch beperkte voetballers rennen 90 minuten hard achter bal aan en geven niet op. Kluitjesvoetbal is de enige tactische omschrijving die ik na 90 minuten geklungel kon bedenken. Maar ja, bij Hertha speelde ook nog maar een Duitser, dus van ´Structur und Ordnung` was geen sprake, zeker niet omdat de Hertha verdediging werd geleid door een Nederlander, Dirk van Burik. Een speler die al 8 jaar in Duitsland voetbalt en uit de Ajax school komt. Van hem is de uitspraak: ´als je problemen in je team wilt, neem dan een paar Nederlanders, die weten altijd alles beter´. Van Burik was natuurlijk afgelopen zaterdag wel de aanvoerder van het team. Overigens, het gras in het Olympiastadion is nog slechter dan in de Amsterdam Arena, Van Basten is gewaarschuwd.

Bierdrinken en worst eten, zeker! Je kan hier geen 100 meter lopen of er is wel een bier- of Wurststube. De hoeveelheden zijn hier ook ongekend, tegen lage prijzen. Voor € 7,– kan je je hier volproppen. De eerste dag was ik dat even vergeten en dacht dat het wel kleine porties zouden zijn als je maar € 2,80 voor een gerecht moest betalen. Toen ik zei dat ik het niet meenam, maar ter plekke ging opeten, zorgde dat voor grote consternatie (en hilariteit). Ik moest wel een wereldwonder zijn om dat allemaal ter plekke op te kunnen eten. Toen ik de borden zag aankomen, wist ik waarom. Voor nog geen € 6,50 had ik genoeg om twee weeshuizen te voeden.

Oh ja, de animositeit tussen Nederland en Duitsland komt eigenlijk vooral op sportgebied naar boven. Toen de Nederlandse bobslee-dames vreselijk ondersteboven gingen en de Duitsers wonnen, stelde de winnares dat ‘Hollanders toch ook niet kunnen autorijden´, een vaste overtuiging bij veel Duitsers. Ook zelden zulke gelukkige gezichten gezien als toen de Duitse de Nederlandse schaats-dames in de achtervolging versloegen: ´onze Nederlandse collega´s kijken ons niet eens meer aan´, aldus een vrolijke verslaggever met Gunda Niemann. Toch is er ook erg veel respect voor Nederland en vindt men het erg leuk als er wat Duits gebrabbel uit je komt. Je bent (tot grote ergernis van jezelf) al snel Rudi Carell, hoe zeer je je best ook doet! En zelfs mijn slechtste grappen slaan hier nog aan (wellicht uit beleefdheid), want inderdaad, het gevoel voor humor is hier niet groots.

De kern is wederzijds respect EN jaloezie. Nederlanders hebben respect voor de Duitsers, zien hun werkkracht en wat ze allemaal hebben opgebouwd vanuit bijna niets. Maar de Duitsers hebben ook veel respect voor de buur in het westen. We zijn ´locker´, humoristisch, spreken ´onze´ talen en hebben altijd een voetbalelftal waar ze in Duitsland jaloers op zijn. Ik ben al meerdere Duitse ´Oranje´ fans tegengekomen. Hoe vaak komt U (Sie) in Nederland een fan tegen van het Duitse voetbal?

N.B. Leuk om dit oude artikel (eerste plaatsing 23-2-2006, geschreven in Potsdam) zelf weer eens te lezen. Er is sinds 2006 aardig wat verandert, en toch vooral op voetbalgebied. Oranje speelt nu een beetje als de Duitsers vroeger, de Duitsers spelen gedurfd aanvallend voetbal, zoals Oranje vroeger.

‘Inside Job’ is een documentaire in de traditie van Michael Moore, al is die duidelijk meer op zoek naar contrasten en uitersten. In ‘Inside Job’ gaan de makers eerder gestructureerd en met een fileermes langs alle stadia van de huidige krediet-crisis. Op een dusdanig wijze dat je er zelf wel een derde dip aan overhoudt. Het beeld dat achterblijft is namelijk die van totale ontluistering. Hebzucht en zelfverrijking strijden om de voorrang bij direct betrokkenen, terwijl schijnheiligheid en domheid hier niet ver bij achterliggen. Kortom, vrolijk ga je er niet van worden, maar er vallen ook wel wat oogkleppen weg.

Voorbeelden te over in de film van verbijsterend gedrag, hier slechts een selectie. De rol van de rating-agencies bijvoorbeeld, die tijdens de getuigenissen voor de speciale commissie van de krediet-crisis bij herhaling aangeven dat de ratings die zij gaven niets meer zijn dan een ‘mening’ en geen relatie hebben met de waarde van de achterliggende bedrijven of waardepapieren. Duidelijk ingegeven door de advocaten, maar het blijft pathetisch. Of wat te denken van het hoofd van Harvards economische faculteit, die met droge ogen beweert dat hoogleraren die tegen forse betaling adviezen geven aan specifieke instellingen in de financiele sector en deze daarna positief beoordelen echt geen probleem hebben met belangenverstrengeling. Als de interviewer hem daarop het voorbeeld geeft van een medicus die medicijnen moet beoordelen voor de medische sector en hiervoor betaald wordt door die sector, begint hij te hakkelen en stamelen. Of onderzoekers die op basis van hearsay vaststellen dat de Nationale Bank van IJsland goed toezicht hield op de banken en daar tegen betaling positief over schrijven, je broek zakt er bijkans van af.

Interessant is ook de rol van de juristen, die elke komma die wordt uitgesproken vooraf beoordelen en zorg dragen dat niemand van de direct betrokkenen zijn nek te ver uitsteekt. ‘Doe eens normaal man’, waarom heeft niemand dat TOEN geroepen? Zo blijven de schuldigen van de crisis, waarbij ook Alan Greenspan met naam en toenaam wordt genoemd als grote architect van de crisis, allemaal buiten schot. En erger nog, vervullen ze nu belangrijke posten in zowel de financiele wereld als in de regering van president Obama.

Vraag blijft, waarom hebben economen niet geroepen dat het fout ging. Probleem is, dat heeft een enkeling wel  degelijk en dat blijkt ook wel uit de film. Alleen, wordt er wel geluisterd naar die kritische eenling? Het antwoord daarop is volmondig NEE. Dat is te zien in de film, maar maak je zelf als econoom ook regelmatig mee. Twee simpele voorbeelden uit mijn eigen leven. Toen ik in 1998 in mijn boek ‘De digitale manager’ aangaf dat de internetsector net zo goed als elke andere sector onderworpen was aan de economische wetten, het gewoon ook ging om de returns en dat de aandelen dus in hoge mate waren overgewaardeerd, werd ik smalend aangekeken en aangesproken: “Gyuri, je bent van de oude stempel, voor internet gelden nieuwe wetten’. Dan kan je blijven roepen, maar wordt je al snel een eenling en outkast. De kritische beschouwing was altijd veruit het minst populaire onderdeel tijdens mijn presentaties over de toekomst van  internet , dat zet je aan het denken. Wie heeft zin een roepende in de woestijn te zijn? Je blijft het aanstippen vanuit de eigen ethiek, maar het wordt nauwelijks gehoord. Men wil succesverhalen horen. Hoe wordt ik zo snel mogelijk en met zo min mogelijk inspanning rijk!

En de Euro dan? Ach, tijdens mijn derde studiejaar op de Universiteit van Amsterdam, dat moet dus in 1985 zijn geweest, volgde ik het vak Internationale Economische Betrekkingen. De hoogleraar vertelde toen al dat een stabiele Europese munt voor alle landen een illusie was, gegeven de grote inflatie- en begrotingsverschillen (en mentaliteit!) tussen de landen en zelfs tussen regio’s, bijvoorbeeld tussen Noord- en Zuid-Italie. Kortom, niets nieuws onder de zon. We wisten het, maar blijkbaar kunnen economen het niet communiceren. Of wordt er gewoonweg slecht geluisterd?

Waarom dergelijke kennis niet aankomt? Dat is voer voor een vervolg op dit artikel.

Kleine talen voor kleine, maar wel trotse en bijzondere volken met een rijke historie en 5,5 miljoen Finnen kunnen dus niet op een hoop gegooid worden. Helsinki is net zo min representatief voor Finland als Amsterdam voor Nederland. Daarom is een bezoek aan universiteits- en high-tech stad Oulu in het hoge noorden een goede compensatie om verder te kijken dan mijn neus lang is.

Een poging de Finnen nu in enkel zinnen te karakteriseren: ze kijken nors, wellicht door de drank inname van de dag ervoor, maar zijn in essentie heel open en vriendelijk als je hier doorheen prikt. Bejegen je de Fin positief en vrolijk dan zijn ze opmerkelijk snel ‘om’ en communiceren ze heel open met je. Ze hebben een fascinatie voor natuur, de dood en mystiek en zijn grote muziekliefhebbers. Van klassiek tot karaoke, de Finnen doen er aan mee. Waar kom je in Europa bloedfanatieke karaoke-zangers tegen, die verschrikkelijk vals zingen, er desondanks compleet in geloven en zelfs tientallen schuifelende bezoekers de dansvloer op krijgen? En waar kan je je in een karaoke taxi laten vervoeren naar de volgende afspraak? Precies!

De Finnen hebben echter ook fantastische klassieke en pop/rock muzikanten. Ze weten daarbij uitstekend de niches te vinden. Daar hebben natuurlijk ook de hele winter voor om dat uit te zoeken, want in de maanden oktober tot mei is er gemiddeld zo’n 3 uur licht per dag. Natuurlijk richt de oudere generatie zich op klassiek en folk (Vaartina), maar vooral in gothic en metal zijn ze meesters. Zoek een niche en je hebt een markt! Een aanpak die ook voormalig elektronica (TV’s/radio’s) concern Nokia succes heeft gebracht! Gothic, tja, in Nederland is dat Within Temptation, je moet er van houden, maar wereldwijd is dat toch vooral Nightwish. En laat dat nu net de publieksfavoriet van het eerder genoemde video-festival te zijn! Omschrijving van een gemiddeld bijbehorend Finse videoclipjes? Veel zwarte aarde (Finland staat voor veenland); mannen met gekke baarden (type Captain Iglo tot Lord of the Rings), vuur en mystieke elfjes. Jammer dat de normaliter veelvuldig voorkomende bossen in dit filmpje ontbreken!

Finland eindigde steevast als laatste bij het Eurovisie songfestival toen verplicht in de landstaal moest worden gezongen, en pas toen hardrockband Lordi (u weet wel, die monsters) in het Engels ging zingen kwam het succes. Hoe gek wij deze band ook vinden, ze is representatief voor de belangrijkste subcultuur van de Finnen: zwarte metal, hardrock en gothic. Overal zie je muziek en kledingwinkels die de fascinatie van de Finnen met andere werelden representeren. Vreemd, maar ja, daar kan ik ook niets aan doen: doodshoofden, elfjes, snoeiharde muziek, zwarte kleding…in ieder geval geen plek om cd’s van Mariah Carey te gaan verkopen. Wat de Free Record Shop dus wel probeerde!

En mocht u denken dat alle Finnen perfect Engels spreken, laat mij u uit een droom helpen. U kunt zich prima verstaanbaar maken in het Fins, misschien zelfs in het Zweeds, maar Engels is zeker in het hoge noorden (Oulu ligt vlakbij de poolcirkel) nog niet aan een ieder gegeven. Een absolute kans voor taal-instituten, want de behoefte is er zeker wel.

In een tweede artikel zal ik nog enkele tips geven: architecten, fotografen en vormgevers opgelet!

Wie het over zaken doen in Frankrijk heeft, ontkomt niet aan de discussie omtrent de pensioengerechtigde leeftijd. De grote stakingen e.d. lijken voorbij, maar wie zaterdag toevallig in een stad als Lille belandt, beseft dat ‘de strijd’ nog niet is gestreden. Een dergelijke inbreuk op de arbeidsvoorwaarden is natuurlijk ook koren op de molen van de met revoluties groot geworden Fransen, en zaterdag kwamen denk ik zo’n 10.000 demonstranten samen. Je weet niet wat je ziet, want dat de socialisten meelopen, OK, dat zal in Nederland niet anders zijn. Maar een sterk aanwezige anti-kapitalistische partij en natuurlijk de PCF (Communisten), ik denk dat die in Nederland in vergelijking toch echt gemarginaliseerd zijn.

Pensioenen in Frankrijk

Het verliep overigens allemaal uiterst relaxt. Een wedstrijd tussen Spakenburg en IJsselmeervogels is risicovoller. Je vraagt je soms af hoe de Fransen tijdens de grote revolutie in staat geweest zijn om de boel flink op te schudden. Want die relaxte levenshouding kom je werkelijk overal tegen, zelfs dus in het hoge noorden in Lille.

Deze voormalige culturele hoofdstad van Europa is overigens best een bezoekje waard. Het is maar een uurtje van Antwerpen en minstens zo leuk. Lille, of zo u wilt Rijsel, is het stralende (zakelijke) middelpunt van een regio met zo’n 1,8 miljoen inwoners. Groot geworden in de tijd van de industrialisering, later sterk verarmd maar volgens mij bezig met een sterke remonte. En ook nog eens geboortestad van Charles  Gaulle en met een nieuw zaken-district waar, wie ook anders, Rem Koolhaas weer sporen heeft achtergelaten.

De dynamiek van het Noorden van Frankrijk heeft mij de afgelopen maanden tijdens enkele bezoeken aan het land enorm verrast. Dit is ook een regio waar sterk op wordt ingezet, met een al eerder genoemde driehoekslink met Londen en Rotterdam, waarmee men overigens ook een stedenband heeft. In de enorme Zenith Arena bevinden zich overigens de zalen Rotterdam 1,2 en 3, hetgeen genoeg zegt over de Franse behoefte te linken met onze havenstad. Een vergelijkbare link zie ik niet zo snel gelegd worden in Ahoy, Rotterdam, bijvoorbeeld.

Dat brengt mij op het laatste opvallende feit. De integratie en de multi-culti maatschappij. Het valt mij op dat Fransen erg open staan voor talent met vrij directe (1e of 2e lijn) buitenlandse roots. Ik som er even enkele op en verzoek u een vergelijkbare lijst van Nederland te maken.

Nicolas Sarkozy (Hongaars), Zinedine Zidane (Algerije), Johnny Halliday (België), Charles Aznavour (Armenië), Dalida (Egypte), Mathieu Chedid/M (Libanon/Egypte), Yannick Noah (Kameroen), Indochine (Moldavië/België)…en Van Gogh en Dave (Nederland)….ga zo maar door….de Fransen zijn idolaat van ze en het vormt echt de crème de la crème van politiek, entertainment en sport. In het voetbal lukt het me voor Nederland nog wel een lijstje te maken, maar in de entertainment en de politiek? Staan de Fransen toch meer open voor Europa en buitenlands talent dan wij? Het moet toch niet gekker worden?

Hetzelfde laken een pak in de aardappelfabriek, waar drie mannen zijn gevraagd een paar dagen mee te werken om te kijken of het bevalt. Gaat het goed, dan krijgen ze een baan. Het is eenvoudig werk, maar de mannen kunnen de druk niet aan. Een van de drie komt op de eerste dag niet eens opdagen. Ziek van een avondje stappen. Als ze worden voorgesteld aan een zekere Yuri (geen familie) willen ze hem niet bij die naam noemen en zeggen ‘Bill’ tegen hem. Hetgeen niet op prijs wordt gesteld door de Engelse manager. De twee mannen doen hun uiterste best, maar geloven gewoonweg niet dat het tempo zo hoog ligt. ‘Ik heb in de bouw gewerkt voor 900 Pond per dag en daar lag het tempo echt nooit zo hoog’, aldus het fors uitgevallen proefkonijn. De beide mannen hebben het idee dat de band expres sneller staat afgesteld. Het tegendeel is het geval. De band staat langzamer afgesteld omdat ze zo matig presteren en om ze een kans te geven. En de eerste 100 dozen moeten alweer over, want de heren hebben zich bij het tellen vergist; 10 in plaats van 12 pakjes per doos, het blijft lastig en de Engelsen geven hun team-collega uit Portugal, die er al jaren werkt en nooit een fout heeft gemaakt, al snel de schuld. Het beeld is in het restaurant niet anders. Van de vier werklozen komt op de eerste dag slechts een kandidaat opdagen. Die redt het niet, maar krijgt na een halve dag werken wel een heerlijke maaltijd van de Indische eigenaar voorgeschoteld. Als het niet zo serieus was, zou je denken in een verdwaalde aflevering van ‘ The Office’ terecht te zijn gekomen.

Is het beeld van de documentaire helemaal fair? Nee, dat zeker niet. Wie al vijf jaar thuiszit zal niet snel het tempo aankunnen van harde, en vaak uitstekend opgeleide, werkers uit Polen of elders uit Europa. Ik zou, zelfs met mijn 50% Oost-Blok roots, ook opzichtig falen in de aspergeteelt, aardappelfabriek of in de bouw. Maar in de docu is sprake van mannen en vrouwen die vergelijkbaar werk gewend zijn. Feit is dat de Engelse werkgevers en ondernemers zonder uitzondering uiterst tevreden zijn over de import en uiterst sceptisch over de eigen werklozen. De veel beter opgeleide werknemers uit het Oost-blok laten zien hoe het moet. Dat is niet verzonnen, dat is realiteit. Snel mijn Hongaarse paspoort aanvragen!

Wie de beelden wil zien, onderstaand de links op Youtube:

http://www.youtube.com/watch?v=rOY9SNExKrQ

Montpellier, oude stad met triomfboog

Het Financieele Dagblad kon natuurlijk niet achterblijven bij 1minutemanager en deze week dus ook in het FD speciaal aandacht voor Frankrijk, meer in het bijzonder de pensioenen aldaar. Verrassend dat wij de Fransen als levensgenieters bestempelen, want gemiddeld draait men ruim 10% meer uren dan Nederlanders. Afsluitende opmerkingen over Frankrijk en de Fransen. Opmerkelijk toch hoe lang vooringenomen meningen over een land en haar bewoners stand kunnen houden. Fransen levensgenieters? Hoezo? De arbeidsproductiviteit ligt er hoger dan in Duitsland, UK of Nederland (bron: OESO/FD). De werkweken zijn er dan wellicht korter met 35 uur en de vakanties lang (40 dagen), dat wordt gecompenseerd door de participatie van vrouwen, die in Frankrijk veel hoger ligt dan in Nederland.

De gemiddelde leeftijd van de Fransen ligt op rond de 81 jaar (Nederland rond de 79), mede door de goede gezondheidszorg. De uitgaven per inwoner aan gezondheidszorg bedragen op jaarbasis € 3062 (peildatum 2006; Le Monde) en liggen daarmee boven bijv. Duitsland en Japan. De gemiddelde levensverwachting voor de Fransen stijgt hierdoor naar verwachting naar 87 voor vrouwen en 81 voor mannen in 2030.

Dat heeft zo zijn effecten op de pensioenvoorzieningen, die op basis van een omslagstelsel, waarbij de actieve Franse betalen voor de inactieven, zoals in Nederland bij de AOW het geval is.  Echter, ook hogere salarissen moeten uit dit stelsel worden bekostigd, hetgeen de staat enorme tekorten oplevert, die kunnen oplopen tot 100 miljard in 2050. Het verhogen van de pensioengerechtigde leeftijd voor vrijwel de gehele arbeidzame bevolking is dus onvermijdelijk en ook al grotendeels bewerkstelligd.

Opmerkelijk vind ik in Frankrijk de enorme focus op enerzijds technologie an anderzijds het culturele erfgoed. Verder spreekt mij de op veel vlakken uitgesproken en helder neergezette visie voor de toekomst erg aan. Grote projecten, daar zijn de Fransen zonder twijfel goed in. Neem bijvoorbeeld de tien werkgroepen met stedenbouwkundigen en overige experts die van President Nicolas Sarkozy opdracht hebben gekregen plannen te maken voor het ‘Grote Parijs’ van 2030. Een van de plannen wordt kort toegelicht in Le Monde, een driehoek van Parijs met Londen en verrassend genoeg Rotterdam. Daartoe moet de reistijd tussen Parijs en Le Havre teruggebracht worden van 2u20 naar 1u10, dient de haven van Le Havre een enorme impuls te krijgen en zal samenwerking tussen steden als Parijs, Rouen, Caen en Le Havre op onder meer ecologisch worden gestimuleerd.

Heerlijk, zo’n land met een naar buiten gekeerde, internationale visie. De serie over Frankrijk wordt rond 6 november afgesloten met een recensie van een optreden in Lille van wellicht de grootste Franse popster van dit moment, Matthieu Chedid, alias -M-.