Leiderschap: Charisma is te leren! (deel 1)

De roep om leiderschap is groter dan ooit in Nederland, zowel in het bedrijfsleven als bij de overheid en in de politiek. Waar zijn de charismatische captains of industry gebleven. En waar blijven de politici die de taal van het volk spreken? Churchill, J.F. Kennedy en M.L. King hadden het, Bill Clinton heeft het. En hoe staat het met Obama, Roemer en Rutte? Er is hoop voor iedereen, want onderzoek heeft uitgewezen dat charisma is te leren! Een controversieel onderzoek en onderwerp.

Ooit heb ik gehoord dat er wereldwijd per dag 100 boeken verschijnen over leiderschap. Het onderwerp charisma wordt veel minder vaak bestudeerd, waarschijnlijk omdat het zo soft of ongrijpbaar klinkt. Maar in mijn ogen is charisma onlosmakelijk verbonden met leiderschap.

Neem de Van Dale. Het woord ‘charisma’ is afkomstig uit het Grieks en betekent onder meer bovennatuurlijke gave en (irrationele) persoonlijke aantrekkingskracht en uitstraling. Het woord wordt regelmatig, ook in de Van Dale, in relatie gebracht met leiderschap (“is het succes van die partij niet uitsluitend te danken aan het charisma van één man?”). In een artikel dat enige tijd geleden verscheen op de website van het BBC News, wordt onderzoek van een zekere professor Richard Wiseman besproken. Deze onderzocht 200 deelnemers aan een wetenschappelijke competitie en kwam op basis hiervan met enkele interessante conclusies.

In het artikel wordt gesteld dat een charismatische persoon (in ieder geval) drie eigenschappen heeft. Ten eerste hebben zij een sterk gevoel voor gevoelens/emoties. Ten tweede kunnen zij deze gevoelens/emoties losmaken bij anderen. En als laatste zijn zij ongevoelig voor de invloeden van andere charismatische personen. Charismatische leiders zorgen voor imitatie-drift bij anderen, soms zelfs zonder dat men dit zelf bewust is. Dit kan via lichaamstaal en gelaatsuitdrukkingen.

Volgens Professor Wiseman is charisma ongeveer 50% aangeboren en voor 50% te trainen. Een aantal van zijn aanbevelingen om meer charismatisch te zijn:

Algemeen: open lichaamshouding; handen weg van het gezicht als je praat; recht opstaan; ontspannen houding.
Spraak: Duidelijk zijn; welbespraakt / vloeiend; krachtig en uitgesproken; wisselend tempo.

Er is een aantal andere aanbevelingen, waarop ik in een tweede artikel zal terug komen. Het onderwerp heeft mijn grote interesse, want als charisma zo onlosmakelijk verbonden is met leiderschap, dan moet het wel te trainen zijn. Of niet? Waarom zijn er anders zoveel cursussen over leiderschap?

 

Herplaatsing uit 2005 i.v.m. de zomervakantie.

21 thoughts on “Leiderschap: Charisma is te leren! (deel 1)”

Vincent Kleine 13 jaar ago

Dat charisma aan te leren is geloof ik zelf in beperkte mate. Kijk ik naar Balkenende dan zie ik een man die toch de meeste punten van een charismatische leider wel toepast. Hij drukt zijn borst toch echt tot ver onder z’n kin naar voren, houd handen uit zijn gezicht en (vind ik vloeiend spreken, zowel in tempo als het meepraten met iedereen die ook maar iets tegenwerpt) Toch zie ik de charisma er bij hem niet aan af(of het moet anders zijn als hioj tegenover mij staat).

karin boelhouwer 13 jaar ago

Ik geloof niet dat charisma aan te leren is. Charisma is niet iets wat mensen kunnen HEBBEN, maar hoe mensen kunnen ZIJN naar mijn idee. Omdat mensen kunnen veranderen, denk ik wel dat niet charismatische-personen meer charismatisch kunnen worden. Niet omdat ze een aantal – uiterlijk zichtbare – gedragingen anders doen!

Gyuri 13 jaar ago

Beste Vincent en Karin,

Ik ben het ermee eens dat charisma niet volledig leerbaar is. Wel denk ik dat er veel aspecten zijn waarop men zich kan verbeteren. Er zijn natuutalenten (Kennedy), maar voor de meeste mensen geldt: hard eraan werken en wellicht komt er dan ook ‘zelfstandig’ zelfvertrouwen uit voort. Houding en wijze van spreken zijn mijns inziens essentieel. Neem George Bush. inmiddels spreekt hij nooit zinnen uit die langer dan 7 woorden zijn, of hij knipt lange zinnen zodanig op dat het meerdere zinnen worden. Oorzaak: hij kan geen lange zinnen uitspreken zonder grote fouten te maken. Gevolg: harde, duidelijke statements: We are strong. We will prevail, et cetera. Of je er van houdt of niet, het is wel krachtig en een deel van het publiek (Amerikanen dan vooral) vinden het prachtig en sterk overkomen. Probleem met Balkenende is dat de rol waar hij nu in zit niet zijn natuurlijke rol is (zie opmerking Karin). Hij is zich wel aan het verbeteren. Ik durf te wedden dat daar heel veel coaching achter zit.

Jan Eskens 13 jaar ago

Ik ben het met Wisemann eens dat charisma (voor een deel of misschien zelfs wel geheel) aangeboren is. De manier waarop je ‘overleeft’ bepaalt in welke mate je het ook ten toon zult/kunt spreiden. In training sec geloof ik niet: je traint op maniertjes; weinig effectief dus! Wel geloof ik in ontwikkeling en vervolgens ontplooiing. Je zult eerst de wikkels moeten afnemen voor je iets kunt ontplooien; dan pas komt of kan de potentie tot wasdom komen. Immers hoe vaak zien we niet dat het effect van een training even snel slijt als dat het gekomen is? Hoe hard Balkenende ook traint of er in gecoached wordt als hij niet bij ‘zichzelf’ komt wordt het nooit wat!

karin boelhouwer 13 jaar ago

Mensen blijken inderdaad in staat hun presentatie te verbeteren, als Balkenende goed zijn best doet, wordt ie vast beter…. Maar charisma zal hij nooit krijgen…
Sommige charismatische mensen hebben vast goede trainingen gehad, Clinton bijvoorbeeld. Maar Nelson Mandela bijvoorbeeld of anderen? (ook al moeilijk goede voorbeelden te verzinnen). Daar zit het toch meer in. En wat dat “het” precies is, heeft alles te maken met het tot wasdom komen zoals Jan Eskens schrijft. Authentiteit is ook een sleutelwoord.

gjalt kloosterman 12 jaar ago

Onzin, moeten we met z’n allen achter een charismaticus aan lopen. T is tijd voor een vollediger onafhankelijkheid van een ieder van een, en tot gemeenschappelijke geformuleerde en gedragen idealen te komen. Deze idealen zijn dan zelfsturende bakens. Of ook wel: we zijn ALLEMAAL leider!

gjalt kloosterman 12 jaar ago

Hoewel, er zijn dwaze maagden, en er zijn wijze maagden…

kai romme 11 jaar ago

Ik denk dat gedeeltes binnen het “charisma” aan te leren. Hiervoor zou eerst moeten worden gekeken naar zaken die van buiten zichtbaar zijn. Dit zijn zaken zoals:
– Zinsformulering
– lichaamshouding
– Het leggen van klemtonen in zinnen
– Woordkeuze

Daarna zou er kunnen worden gekeken naar de motivatieredenen die mensen hebben voor een bepaalde invulling van bovenstaande factoren (de achterliggende beweegreden. Dit zijn zaken zoals:
– Zelfvertrouwen
– Waarden en normen
Vanuit deze informatie kan er getraind worden op ander gedrag.

Verder denk ik dat bepaalde gedeeltes binnen charisma niet aan te leren zijn. Dit zijn zaken zoals:
– De gezichtsuitdrukking
– De lichaamsbouw
Ook deze zaken spelen een grote rol.

Om bovenstaande redenen zou ik stellen: Charisma is gedeeltelijk aangeboren en voor een gedeelte aan te leren.

William Vananderoye 11 jaar ago

Hopelijk is het hebben van charisma tegenwoordig niet de enige magneet om een kudde volgelingen achter je aan te krijgen. Persoonlijk sta ik nogal wantrouwig tegenover “charismatische” leiders, wat wellicht mede te wijten is aan mijn al gevorderde leeftijd en levenservaring.
Visie, openheid, oprechtheid, helderheid, betrouwbaarheid, breeddenkendheid, empathie, onzelfzuchtigheid… zijn eigenschappen die veel meer respect afdwingen dan stralendwitte tanden, gebruinde huid, vlotte babbels en spin doctor-gestuurde communicatietechniekjes.
Als Vlaming heb ik niets met jullie Balkenende, maar ik kan wel zeggen dat de hele opgepompte perceptiehype rond bijv. onze Verhofstadt mij danig op de heupen werkt. Nou ja, we zitten volop in verkiezingskoorts hier.
Slotsom: apen kun je alle foortruukjes aanleren, maar hogervermelde eigenschappen maken deel inherent uit van je diepste menszijn. Die detecteren in iemand om hem of haar als leidersfiguur te traceren en te aanvaarden, dàt is de uitdaging! Ik denk niet dat je een oneerlijk iemand kan “leren” om oprecht eerlijk te zijn… Je kan hem/haar wel een truukje leren waardoor de oneerlijkheid niet meer zo opvalt.

Gert-Jan Baan 11 jaar ago

De discussie over leiderschap woedt inderdaad al weer een tijdje en je zou zeggen dat er een keer een zichtbaar resultaat zou moeten komen in de vorm van aanstormend talent. Nu zie ik dat talent in mijn dagelijkse werk veel maar nog niet iedereen neemt de trend waar. Hoe dat komt? Een aantal factoren en een er van heeft te maken met het issue dat in het artikel wordt besproken. Leiderschap en charisma. En passent worden die 2 altijd maar met elkaar in een adem genoemd zonder dat aangetoond is dat charisma een voorwaarde is tot goed leiderschap. Jim Collins heeft in zijn boek aangetoond dat level 5 leaders juist dat charismatische aspect minder hebben dan andere eigenschappen. Leiderschap op basis van charisma is uiteindelijk maar heel magertjes: een vlammende speech, een veelzeggend antwoord, snelle overtuiging, grote groep volgelingen enz. Je zou jezelf ook de vraag kunnen stellen: wanneer het volk vraagt om een charismatisch leider, wat zegt dat dan over het volk? Een groep lallende SBS schapen die geen enkele verantwoordelijkheid zelf kunnen en durven nemen en daarom iemand boven zich nodig hebben die vluchtig houvast biedt. Persoonlijk ben ik blij met de eigenschappen van bijv. Balkenende: analytisch en inhoudelijk sterk en in staat om professionals binnen zijn kabinet de vrije hand te geven met alle risico’s van dien. Geen meeslepend verhaal maar wel een grondig beleid waarmee we een decennium vooruit kunnen. Kijk daar wordt ik nou warm van!

Claudia Geene 11 jaar ago

Ik denk dat charisma niet echt aan te leren is. Charisma heeft te maken met een zeer groot beuwustzijn, een geloof in jezelf, een zekere mate van overstoorbaarheid en weten hoe je anderen kunt raken. Wil je het leren, dan kost dat heel veel tijd. En natuurlijk door levenservaring, vaardigheden, tips en trics kom je een end, maar je zult het nooit worden. Charisma is een zijnskwestie. Op de kleuterschool zie je het al: sommigen kinderen hebben die aantrekkingskracht al op anderen. Het zit er gewoon al in.

Reinder Koornstra 11 jaar ago

Ik ben het helemaal eens met Claudia. Charisma heeft natuurlijk ook te maken met visie, durf en de wil ‘iets’ te doen. Maar charisma werkt soms beangstigend op mensen. Ik had ooit een (vrouwelijke) collega die een goede positie in het bedrijfsleven verruilde voor een baan in het (hoger) onderwijs. Die had een groep meisjes (4e jaars) om zich heen verzameld en die zouden ‘als vrouwen van de wereld’ iedereen wel eens versteld doen staan. Dát werd helemaal niets, want die jongedames werden spookbenauwd van een seksegenoot met zoveel uitstraling! Wát kon er allemaal wel niet fout gaan!
Toen ik ooit mijn grootmoeder vroeg wat ze zich specifiek van mij kon herinneren zei ze: Een klein jongetje (ik was (toen) de kleinste van de klas, dus dáár ligt het ook niet aan), met een grote groep grote jongens er achter aan, op weg naar alweer een nieuw avontuur”. Dát soort jongetjes (en meisjes) bestaat nog steeds natuurlijk, maar het blijft lastig te definiëren waarom de ene van nature overwicht heeft op anderen, en andere niet!
Maar het te leren, dát is een schone droom voor trainers, denk ik. In het HBO zie ik studenten op allerlei manieren ‘groeien’, maar in dit opzicht hébben ze het, of hébben ze het niet, is mijn ervaring en die van mijn collega’s. Het is een competentie die je NIET aan kunt leren en dus NIET als exameneis kunt stellen, als je enig studierendement wilt overhouden.

Lars Schotel 11 jaar ago

De kwaliteit van Leiderschap is al een oude discussie :-), ik heb altijd geleerd – en ook gemeend – dat leiders gezag moeten hebben (dat is niet hetzelfde als macht). Vaak hebben ze gezag op grond van hun kunnen of weten, soms op basis van hun persoonlijkheid. Charisma is voor mij het gezag dat samenhangt met je persoonljkheid, met hoe je in het leven staat: nl. vol vertrouwen. Angsthazen hebben geen gezag. Met vol vertrouwen neem je directer je wereld correct waar, heb je beter inzicht en durf je er ook sneller naar te handelen.

Vol vertrouwen zijn (dat is ook evt. het wantrouwen van iets/iemand!) is te leren. Veel spirituele training richt zich daarop, door te trainen in het loslaten van je vooroordelen en dus je angsten. Dan komen mettertijd vertrouwen en kracht vanzelf. Die kun je inzetten, ten goede of ten kwade.

Vetrouwen is gezag is charisma. Dat is dus aan te leren. Maar liever schrijf ik ‘te ontwikkelen’. Maar laten we er voorzichtig mee zijn wíe dat te laten ontwikkelen.

Reinder Koornstra 11 jaar ago

Beste Lars,
Je verhaal past keurig op wat ik al bij het onderwerp ‘leiderschap’ heb verwoord over het onderscheid tussen ‘managers’ en ‘leiders’. Jij zegt echter dat charisma is aan te leren. Dát denk ik, en met mij velen blijkbaar, niet. Wat je natuurlijk altijd kunt doen is dat natuurlijk leiderschap, wat je hebt of niet hebt, bij de mensen die het wél hebben, verder te ontwikkelen.

Lars Schotel 11 jaar ago

Beste Reindert,
Dank je voor je reactie. Jammer dat je het met velen niet met me eens bent, maar niet erg. Natuurlijk leiderschap is een aspect van natuurlijk zíjn. Natuurlijk zijn is zijn wie je werkelijk bent (authentiek). Dat is dus – zo neem ik waar – prima aan te leren. Of beter: af te leren. Niet met boeken en colleges, via het intellect, wel via veel oefenen en een goede leraar/coach. Ik heb ‘muurbloemjes’ zien veranderen in ‘directeuren’. Natuurlijk zijn, is een natuurlijke eigenschap. Iedereen beschikt daar over in potentie, maar weinigen realiseren dat. Het vergt vertrouwen om daadwerkelijk natuurlijk te zijn. De mensen die jij herkent als natuurlijke leiders beschikken over dat vertrouwen. Anderen moeten dat nog ontwikkelen. Ik vertrouw er op dat ook zij dat kunnen!
Hartelijke groeten,
Lars

Astrid van Triet 11 jaar ago

@ ‘dan moet het wel te trainen zijn. Of niet? Waarom zijn er anders zoveel cursussen over leiderschap?’

Omdat mensen niet echt intekenen op hetgeen ze creeren op hun werk, alle passie-preken en P.O.P-en ten spijt.

http://spel.hetvrouwelijkeprincipe.nl/index.php?pag=kaart

Joost 9 jaar ago

Het woord Charisma zou nooit mogen voorkomen in een tekst samen met het woord Balkenende.
Op het net komt Balkellende waarschijnlijk vaker voor dan zijn eigenlijke achternaam. Ook vaak zie je tegenwoordig Bakellende. Fortuyn had het wel. Soms is charisma dus dodelijk. Het laten vermoorden van charismatische figuren geeft je trouwens zelf geen enkel charisma. Zie Johnson na JFK, zie JP en consorten na Fortuyn, van Gogh en de weggepestte Ayan. Het blijven sulletjes.

SH 9 jaar ago

Ik geloof persoonlijk dat charisma iets is, waar God je mee zegend, voor een bepaald doel. het is dus op geen manier te aan te leren. je hebt het of je hebt het niet. wordt het je aangeleerd dan heb je iets dat er op lijkt, maar dat het in werkelijkheid helemaal niet is.

Jos Verheijden 5 jaar ago

Charisma is wel degelijk te ‘leren’. Charisma is het effect van groeien in persoonlijk meesterschap. Door personal alignment kom je steeds meer in lijn met je zelf. Dat betekent dat wie je bent volledig in lijn is met wat je doet. Je gedrag, je gevoel, je denken zijn volledig congruent. Alles wat je doet, wat je met lichaamstaal laat zien en wat je zegt klopt gewoon met elkaar. Je hoeft echt geen begenadigd spreker te zijn: je kunt ook gewoon heel relaxed zijn. Charisme is volledig in lijn zijn.
Mensen met charisma hebben een heldere visie en missie. Ze staan stevig in hun schoenen. Ze doen dingen waar ze energie van krijgen. Vanwege die stevigheid, zullen andere mensen hen volgen. Dat komt vooral omdat de meeste mensen hun visie en missie niet helder hebben. Daarmee zijn ze overgeleverd aan invloeden van buitenaf. Een charismatisch leider is dan juist een positief lichtpuntje.
Op mijn blog geef ik hier meer verdieping over:
http://www.verheijdenconsult.nl/persoonlijk-meesterschap

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *